Siyanobakteriler, çoğu zaman mavi-yeşil alg diye anılsalar da aslında alg değil, bakteridirler ve bu küçük ama tarihsel olarak devasa canlılar, yaklaşık 3,5 milyar yıl önce fotosentez yapmayı başararak Dünya’nın kaderini geri dönülmez biçimde değiştirmiştir. Çünkü onların ürettiği oksijen, gezegenin ilkel atmosferini dönüştürmüş, çok hücreli yaşamın ve nihayetinde bizim varlığımızın önünü açmıştır.
Bu canlıların asıl kırılma noktası, oksijenli fotosentez yapabilmeleridir yani güneş ışığını kullanarak karbondioksit ve sudan enerji üretirken yan ürün olarak oksijen açığa çıkarırlar ve bugün “Büyük Oksijenlenme Olayı” dediğimiz süreç, siyanobakterilerin yeryüzünde yayılmasıyla başlamış, o zamana kadar oksijene tahammülü olmayan pek çok canlı türünün yok olmasına, ama daha karmaşık yaşam biçimlerinin doğmasına yol açmıştır.
Siyanobakteriler tek hücreli olabildikleri gibi koloni halinde de yaşayabilir, bazı türleri azotu bağlayarak toprağı ve suyu besler, bazıları aşırı sıcak kaynaklarda, tuzlu göllerde ya da kutuplara yakın soğuk sularda varlığını sürdürebilir ve bu dayanıklılık, onların neden yaşamın en inatçı mimarları olarak görüldüğünü açıkça gösterir.
Bugün hala göllerde ve denizlerde karşılaşılan alg patlamalarının önemli bir kısmı siyanobakterilerden kaynaklanır, bu patlamalar suyu yeşil-mavi renge boyar, toksin üretebilir ve ekosistemi zorlayabilir, yani siyanobakteriler bir yandan yaşamın kurucusu iken, öte yandan kontrolsüz çoğaldıklarında modern dünyanın çevresel sorunlarından birine dönüşebilirler.
En çarpıcı sembolleri ise stromatolitlerdir. Katman katman birikmiş bu kaya yapıları, siyanobakterilerin milyonlarca yıl boyunca oluşturduğu biyolojik izlerdir ve bugün Avustralya’dan Orta Doğu’ya kadar bazı bölgelerde hala yaşayan örnekleri bulunur, bu da bize şunu hatırlatır. Yeryüzündeki en eski canlılardan bazıları hala aramızdadır ve sessizce gezegenin dengesini tutmaya devam ederler. Kısacası siyanobakteriler, ne tamamen iyi ne de kötüdür, onlar, Dünya’nın nefes almayı öğrenmesini sağlayan canlılardır ve bu yüzden bir damla göl suyuna bakarken aslında milyarlarca yıllık bir geçmişe bakmış oluruz.
