Bir plastik şişeyi çöpe attığımızda onun hikayesinin bittiğini düşünebiliriz. Oysa plastikler çevrede parçalanarak giderek küçülen mikroplastiklere ve nanoplastiklere dönüşebiliyor. Bu parçacıklar hava, su ve yiyecekler aracılığıyla insanlarla temas ediyor. Son yıllardaki araştırmalar ise konuyu çok daha çarpıcı bir noktaya taşıdı. Araştırmacılar insan vücudunun farklı doku ve sıvılarında plastik parçacıkları bildirmeye başladı. Kan, akciğer, karaciğer, böbrek, plasenta, testis, semen, idrar ve hatta beyin dokusu bunların arasında bulunuyor.
2025 yılında Nature Medicine'da yayımlanan dikkat çekici bir araştırmada, otopsilerden alınan beyin, karaciğer ve böbrek dokularında mikro ve nanoplastikler tespit edildi. Araştırmacılar incelenen beyin örneklerinde karaciğer ve böbreğe kıyasla daha yüksek plastik konsantrasyonları bildirdi; parçacıkların önemli bölümünü polietilen oluşturuyordu. Üstelik 2024 tarihli bazı örneklerde 2016 örneklerine kıyasla daha yüksek seviyeler görüldü. Ancak bu sonuçların plastikler beyinde şu hastalığa neden oluyor şeklinde yorumlanması doğru değil, çalışma birikimi gösteriyor, doğrudan hastalık nedeni olduğunu kanıtlamıyor.
Plastik parçacıklarının kan dolaşımında bulunmuş olması özellikle önemli, çünkü bu durum parçacıkların yalnızca sindirim sisteminden geçip atılmadığını, en azından bazı boyutlardaki parçacıkların vücudun farklı bölgelerine taşınabileceğini düşündürüyor. İnsan dokularında yapılan çalışmalar kalp-damar sistemiyle ilgili örneklerde de mikro ve nanoplastikler bildirdi. 2024 yılında yayımlanan bir çalışma, şah damarındaki aterosklerotik plaklarda mikro ve nanoplastikler tespit etmiş ve bunların varlığıyla sonraki kardiyovasküler olaylar arasında bir ilişki bildirmişti; ancak gözlemsel ilişki tek başına neden-sonuç anlamına gelmez.
Üreme sistemi de araştırmaların yoğunlaştığı alanlardan biri. İnsan testis dokusu ve semen örneklerinde, ayrıca hamilelik sırasında anne ile fetüs arasında kritik bir görev üstlenen plasentada plastik parçacıkları bildirildi. Anne sütünde de mikroplastik tespit edildiğine ilişkin çalışmalar bulunuyor. Bunların üreme sağlığı veya gelişim üzerinde ne ölçüde etkili olduğu ise henüz kesin olarak ortaya konmuş değil.
Solunum sistemi açısından tablo çok şaşırtıcı değil. Havada bulunan mikroskobik plastik lifleri ve parçacıkları soluyabildiğimiz için insan akciğer dokusunda ve balgam örneklerinde mikroplastiklerin bulunması rapor edildi. Sindirim ve boşaltım sistemleriyle ilişkili olarak dışkı ve idrarda da plastik parçacıkları tespit edildi. Böylece araştırmalar mikroplastiklerle temasın yalnızca yediğimiz veya içtiğimiz maddelerle sınırlı olmadığını; soluduğumuz havanın da önemli bir maruziyet yolu olabileceğini gösteriyor.
Fakat burada önemli bir bilimsel uyarı var. Mikroplastik araştırmaları oldukça yeni bir alan ve bu kadar küçük parçacıkları insan dokularında güvenilir biçimde ölçmek son derece zor. Numunelerin dışarıdan plastikle kirlenmesi, farklı laboratuvarların farklı ölçüm yöntemleri kullanması ve özellikle nanoplastiklerin tespitindeki teknik güçlükler sonuçların yorumlanmasını zorlaştırıyor. Nitekim 2025'te yayımlanan bilimsel değerlendirmelerde, özellikle beyin dokusundaki miktarların ölçümüne ilişkin metodolojik sorunların daha fazla araştırılması gerektiği vurgulandı.
Plastik parçacıkları insan vücudunun yalnızca tek bir bölgesinde değil, kan dolaşımından akciğerlere, plasentadan üreme sistemine ve karaciğer ile böbrekten beyin dokusuna kadar çok farklı örneklerde tespit edilmiş durumda. Henüz tam olarak bilmediğimiz şey ise bunun uzun vadede insan sağlığı açısından ne anlama geldiği.
