SANA YALAN SÖYLEMEDİ… AMA GERÇEĞİ ÖYLE BİR EKSİLTTİ Kİ, SEN YANLIŞINA KENDİN İNANDIN
Manipülasyon her zaman açık bir yalanla başlamaz, çünkü bazı insanlar gerçeği değiştirmek yerine gerçeğin yalnızca işlerine gelen bölümünü anlatmanın çok daha güvenli olduğunu bilir söyledikleri cümlelerin neredeyse tamamı doğru olabilir, verdikleri bilgiler gerçekten yaşanmış olabilir hatta yüzlerine karşı Bana yalan mı söyledin diye sorduğunda büyük bir rahatlıkla Hayır diyebilirler, fakat bütün bunların arasında senin düşünceni duygunu veya vereceğin kararı değiştirecek tek bir önemli ayrıntıyı bilinçli olarak dışarıda bırakmışlarsa, sana doğrudan yalan söylemeden zihninde yanlış bir hikaye oluşturmayı başarmış olabilirler. Bu yöntemin fark edilmesini zorlaştıran şey tam olarak budur, çünkü ortada yakalanabilecek açık bir yalan bulunmadığında insan çoğu zaman kendi şüphesini sorgulamaya başlar, karşısındaki kişinin söylediği cümleleri tek tek düşündüğünde hepsinin doğru olduğunu görür fakat buna rağmen hikayenin içinde açıklayamadığı bir eksiklik hisseder daha sonra yeni bir bilgi ortaya çıktığında ise daha önce duyduğu bütün cümlelerin anlamı bir anda değişir, çünkü sorun söylenenlerin yanlış olması değil, gerçeği anlayabilmesi için gerekli olan parçaların kendisine verilmemiş olmasıdır.
Birine dün gece nerede olduğunu sorarsın ve sana arkadaşlarıyla bir yerde oturduğunu söyler, gerçekten de arkadaşlarıyla oradadır kimlerin bulunduğunu sorduğunda birkaç kişinin adını verir ve söylediği insanların tamamı gerçekten oradadır, fakat senin bilmen halinde o geceye bakışını tamamen değiştirecek başka bir kişinin de orada olduğunu söylemez. Daha sonra bunu öğrendiğinde Neden bana söylemedin diye sorduğunda ise cevap hazırdır Bana kimlerin orada olduğunu tek tek sormadın veya daha güçlü olan o meşhur savunma gelir Ben sana yalan söylemedim. Gerçekten de teknik anlamda yalan söylememiş olabilir, fakat iletişimde dürüstlük yalnızca yanlış bir cümle kurmamakla sınırlı değildir, çünkü kişi senin bir gerçeği öğrenmen halinde farklı düşüneceğini, farklı hissedeceğini veya farklı bir karar vereceğini biliyor ve tam da bu nedenle kritik bilgiyi dışarıda bırakıyorsa, artık mesele yalnızca susmak değil, senin zihninde oluşacak tabloyu kontrol etmek için bilgiyi seçerek vermektir.
İnsan zihni eksik bırakılan hikayeleri tamamlamaya eğilimlidir ve manipülasyon açısından bu son derece kullanışlı bir mekanizmaya dönüşebilir çünkü karşı tarafın sana doğrudan yanlış bir sonuç söylemesine bile gerek kalmaz sana birkaç doğru bilgi verir, kritik parçayı saklar ve zihnin geri kalan boşluğu doğal olarak doldurur, böylece ortaya çıkan yanlış sonuca seni o kişi ikna etmiş gibi görünmez, sen kendi akıl yürütmenle ulaşmış olursun. İşte bu nedenle seçici doğruluk, açık yalandan bazen daha zor fark edilir, çünkü yalan ortaya çıktığında insanın tutunabileceği somut bir çelişki vardır, fakat yarım gerçeklerde sürekli tuhaf bir gri alan oluşur; karşı taraf Ben öyle bir şey söylemedim dediğinde haklıdır, Sana yalan söylemedim dediğinde yine teknik olarak haklı olabilir, fakat asıl mesele söylediği şeylerin doğruluğundan çok, neden özellikle bazı şeyleri söylememeyi seçtiğidir.
Bu davranış tekrarlandığında başka bir örüntü daha ortaya çıkabilir gerçek hiçbir zaman kendiliğinden ve bütün halinde gelmez, sen sordukça ortaya çıkar. Önce olayın küçük bir bölümünü öğrenirsin, başka bir soru sorduğunda yeni bir ayrıntı gelir, elinde yeni bir bilgi olduğunu söylediğinde hikayeye başka bir parça eklenir ve sonunda fark edersin ki karşındaki kişi sana gerçeği anlatmıyordur, yalnızca senin ne kadarını bildiğini ölçerek gerçeğin ne kadarını kabul etmesi gerektiğine karar veriyordur. Önce Oradaydım der, sonra Evet, o da oradaydı der, biraz daha bilgi ortaya çıktığında Evet, konuştuk der, ardından Biraz uzun konuştuk diye ekler ve her yeni ayrıntıda önceki cümlesinin aslında yalan olmadığını savunabilir gerçekten de her cümle kendi başına doğru olabilir, fakat her yeni bilgi hikayenin anlamını değiştirdiği için sen aslında başından beri gerçeğin tamamını değil, kontrollü biçimde açılan parçalarını görmüşsündür.
Elbette bir insanın her şeyi anlatmaması manipülasyon anlamına gelmez, çünkü herkesin mahremiyeti vardır, insanlar ayrıntıları unutabilir, bazı bilgileri önemsiz görebilir veya paylaşmak istemeyebilir burada belirleyici olan, tek bir eksik ayrıntıdan çok tekrar eden davranış biçimidir. Eğer önemli bilgiler sürekli ancak sen keşfettikten sonra ortaya çıkıyor, hikayenin anlamını değiştiren ayrıntılar tesadüfen hep dışarıda kalıyor ve karşı taraf her seferinde Ama sana yalan söylemedim savunmasına sığınıyorsa, dikkat edilmesi gereken şey artık tek tek cümleler değil, bütün hikayenin nasıl kurulduğudur. Çünkü bazen manipülasyon gerçeği değiştirmek değildir gerçeğin kadrajını değiştirmektir. Bir fotoğrafın içinde gördüğün her şey gerçek olabilir, insanlar gerçekten orada olabilir, mekan gerçekten o mekan olabilir ve fotoğrafta hiçbir sahte unsur bulunmayabilir, fakat kamerayı birkaç santimetre sağa çevirdiğinde göreceğin şey bütün hikayenin anlamını değiştirecekse, sana gösterilen fotoğraf yalan değildir ama gerçeğin tamamı da değildir.
İnsan ilişkilerinde de bazen tam olarak bu yapılır sana sahte bir dünya gösterilmez, gerçek dünyanın dikkatlice kırpılmış bir bölümü gösterilir ve sen gördüğün parçanın bütün olduğunu düşünürken kadrajın dışında kalan şeylerden haberin olmaz. Bu nedenle bazen sorulması gereken soru yalnızca. Bana yalan söyledi mi değildir hangi bilgileri kendiliğinden anlattığını, hangilerini yalnızca sen sorunca söylediğini, hangi ayrıntıların sürekli sonradan ortaya çıktığını ve en önemlisi, bugün bildiğin şeyi en başta bilseydin aynı kararı verip vermeyeceğini düşünmek gerekir.
Çünkü manipülasyonun en sessiz biçimlerinden biri sana yanlış bir hikaye anlatmak değildir.
Bazen sana gerçeğin yalnızca yarısını anlatır ve diğer yarısını zihninin tamamlamasına izin verir.
Sonra gerçek ortaya çıktığında gözlerinin içine bakıp rahatlıkla şunu söyleyebilir.
Ben sana hiç yalan söylemedim.
Belki gerçekten söylemedi.
Ama bazen insanı yanıltmak için yalan söylemeye gerek yoktur.
Gerçeğin en önemli parçasını karanlıkta bırakmak yeterlidir.
