Hayatın değerini anlamak için mutlaka gasilhane, hastane veya mezarlık gezmek gerekmez. Ancak bu tür yerler insana günlük hayatın içinde kolayca unuttuğu bazı gerçekleri daha görünür hale getirir. Zamanın sınırlı olduğunu, sağlığın kalıcı olmadığını, herkesin bir gün kayıp yaşayacağını ve hiçbir şeyin tamamen garanti olmadığını hatırlatırlar.
Aslında bazı insanlar hayatın değerini bir mezarlıkta yürürken fark eder, bazıları bir hastane koridorunda beklerken, bazıları ise çocuğunun gülüşünde, sevdiği biriyle içtiği bir kahvede ya da kaybetmekten korktuğu bir şeyin farkına vardığında. Aynı ders farklı yollardan öğrenilebilir.
Mezarlıklar ve hastaneler bize ölümün ve kırılganlığın gerçek olduğunu gösterir fakat hayatın değeri yalnızca ölümün fark edilmesiyle ortaya çıkmaz. Aynı zamanda yaşamanın içindeki güzelliklerin fark edilmesiyle de ortaya çıkar. Bir gün her şeyin biteceğini bilmek, bazen bugünün değerini artırır. Ama hayatı sevmeyi öğreten şey yalnızca sonu düşünmek değildir.
Belki de mesele sürekli ölümü hatırlamak değil, zamanın sınırlı olduğunu unutmadan yaşamaktır. Çünkü insan ne ölüme bakarak yaşayabilir ne de ölümü tamamen yok sayarak. İkisi arasında bir denge kurduğunda, sahip olduğu günlerin kıymetini daha net görmeye başlar. İkisi arasındaki denge, ölümü inkar etmeden ama hayatı da ölümün gölgesinde yaşamadan kurulur.
Bir uçta, ölümü hiç düşünmeyen insanlar vardır. Sanki zamanları sonsuzmuş gibi yaşarlar. Erteledikleri şeylerin, söylemedikleri sözlerin ve gerçekleştirmedikleri hayallerin hep bir sonraki güne kalacağını varsayarlar. Diğer uçta ise sürekli ölüm üzerine düşünenler vardır. Bu kez de yaşamın kendisi arka planda kalır. Her şey geçici göründüğü için hiçbir şeyin anlamı yokmuş gibi hissedilebilir.
Denge noktası belki şu olabilir; bir gün öleceğimi biliyorum ama bugün yaşıyorum. Bu bakış açısı ölüm gerçeğini reddetmez. Aksine onu kabul eder. Fakat dikkati ölümün kendisine değil, bu bilginin bugünkü yaşama ne kattığına yöneltir. Sevdiğin birine sarılmak, bir dostla sohbet etmek, güzel bir yemek yemek, bir kitap okumak, yürüyüş yapmak ya da sadece güneşin batışını izlemek. Bunlar ölüm karşısında önemsizleşmez, tam tersine değer kazanır. Çünkü sonsuz olmadıklarını bilirsin.
Bizi asıl zorlayan şey ölüm korkusundan çok; yaşam bana verilmiş bir hediye gibi gelmiyor, düşüncesi. Böyle hissedildiğinde insan hayatın değerini teorik olarak anlayabilir ama duygusal olarak hissedemeyebilir. O durumda çözüm mezarlıkları daha çok gezmek değildir. Bazen çözüm, hayatın büyük anlamını aramayı kısa süreliğine bırakıp küçük deneyimlere dikkat etmektir. Çünkü hayatın değeri çoğu zaman büyük bir aydınlanma anında değil, sıradan görünen anların toplamında fark edilir. İnsan bazen bir mezarlıkta ölümü düşünerek değil, sevdiği bir insanla gülerken yaşadığını hissederek hayatın kıymetini anlar. Bu yüzden denge, ölümü hatırlayıp yaşamı seçebilmektir. Her gün yeniden bunu yapabilmektir.
Mutlu olmak için bu kadar çabalarken, sıkıntıların seni hemen bulması sorunsalı çoğu zaman sorgulamayı hak eden bir gerçektir. Belki de bunun nedeni mutluluk ile sıkıntının aynı kurallara göre çalışmamasıdır. Mutluluk çoğu zaman şart ister. Sağlık yerinde olsun, sevdiğimiz insanlar iyi olsun, işler yolunda gitsin, zihnimiz sakin olsun. Birçok şey bir araya geldiğinde kendimizi mutlu hissederiz. Sıkıntı ise tek bir kapıdan girebilir. Bir telefon, bir sağlık sorunu, kötü bir haber, bir kayıp ya da sadece zihne düşen bir düşünce bile bütün ruh halimizi değiştirebilir.
İnsan beyni de buna yatkındır. Evrimsel olarak tehlikeyi fark etmek, güzelliği fark etmekten daha önemliydi. Bu yüzden kötü haberler dikkatimizi daha hızlı çeker. Bir günde sana yapılan on iltifatı unutup tek bir eleştiriyi saatlerce düşünebilirsin. Bu bir karakter kusuru değil, beynin çalışma biçimidir. Bir başka neden ise; mutluluğu genellikle bir varış noktası gibi düşünürüz. Çoğu zaman, şu sorun da çözülsün, işte o zaman rahatlayacağım, deriz. Fakat hayat sorunların bittiği bir yer değildir. Bir problem çözülür, başka bir mesele ortaya çıkar. Bu yüzden mutluluğu sorunların yokluğu olarak tanımlarsak, onu sürekli elimizden kaçırırız. Mutluluk, sıkıntının hiç olmadığı bir hayat değil, sıkıntılara rağmen zaman zaman huzur bulabilme yeteneğidir. Belki de gerçekçi bir yaklaşım budur.
Düşünsene, hayatında zor dönemler de yaşadın, kayıplar da gördün, sağlık endişeleri de yaşadın. Ama buna rağmen annenle çekildiğin bir fotoğrafı paylaşabildin, bir tatlı tarifi düşündün, bir yazı yazdın, bir şarkı dinledin, bir gün güzel geçti. İnsan hayatı çoğu zaman büyük mutluluklardan değil, bu küçük anlardan oluşur. Sıkıntılar kaçınılmazsa, onların arasında yaşayabildiğin güzel anları da fark edebilmek gerekir. Çünkü hayat bazen mutluluk ve sıkıntı arasında seçim yapmak değil, ikisini aynı hikayenin içinde taşımayı öğrenmektir.
