İkinci Dünya Savaşı’nın insanlık tarihine kazınmış karanlık sayfaları arasında, savaşın yıkıcı gerçekliği ile neredeyse masalsı bir sıcaklığı aynı potada eriten sıra dışı bir hikaye vardır ki, bu hikaye ne bir komutanın stratejik dehasına ne de bir askerin kahramanlık madalyasına aittir bu hikaye, İran dağlarında annesini kaybetmiş bir boz ayı yavrusunun, kaderin keskin bir dönüşüyle Polonya ordusunun resmi bir askeri haline gelişini anlatır. 1942 yılında Sovyet çalışma kamplarından tahliye edilen ve Orta Doğu üzerinden müttefik kuvvetlere katılmak üzere yola çıkan Polonyalı askerler, İran’da karşılaştıkları küçük bir Suriye boz ayısı yavrusunu satın alarak yanlarına almış, ona Lehçede mutlu savaşçı anlamına gelen Wojtek adını vermiş ve başlangıçta yalnızca birliğin moralini yükselten bir maskot olarak gördükleri bu canlı, zamanla askeri disiplinin ve dayanışmanın beklenmedik bir sembolüne dönüşmüştür.
Bu askerler, İngiliz komutası altındaki Polish II Corps bünyesinde görev yaparken Wojtek de onların gündelik yaşamına bütünüyle entegre olmuş askerlerle birlikte yemek yemiş, su mataralarından içmiş, çadırların içinde uyumuş ve hatta askerlerin sigara içme alışkanlığını taklit etmeye çalışarak savaşın ortasında absürt ama bir o kadar da insani anlar yaratmıştır çünkü savaş yalnızca silahların konuştuğu bir alan değil, aynı zamanda insanın ruhunu ayakta tutmaya çalıştığı kırılgan bir psikolojik cephedir. Wojtek’in hikayesinin en dikkat çekici dönüm noktalarından biri birliğin İtalya’ya sevk edilmesi sırasında yaşanmıştır zira İngiliz askeri kuralları gemilere yalnızca kayıtlı askerlerin alınmasına izin verdiği için Wojtek’in de resmi olarak orduya kaydedilmesi gerekmiş ve böylece o, rütbesi, kimlik numarası ve hatta maaş kaydı bulunan bir er olarak Polonya ordusunun en sıra dışı mensubu haline gelmiştir.
1944 yılında gerçekleşen ve savaşın İtalya cephesindeki en çetin çatışmalarından biri olarak bilinen Battle of Monte Cassino sırasında, Wojtek’in yalnızca sembolik bir figür olmadığı açıkça görülmüş, topçu birliğinde görev yapan askerlerin cephane taşıma sürecinde ağır top mermilerini sırtlayarak taşımaya başlamış ve bu davranışıyla hem askerlerin iş yükünü hafifletmiş hem de moral gücünü artırmıştır çünkü savaşın ortasında bir ayının insanlarla omuz omuza mühimmat taşıması, askerler için yalnızca fiziksel bir yardım değil, psikolojik bir direnç kaynağıdır. Bu olağanüstü katkı, birliğin amblemine de yansımış ve top mermisi taşıyan bir ayı figürü Polonya II. Kolordusu’nun simgesi haline gelmiştir böylece Wojtek, yalnızca bir hayvan değil, kolektif hafızada yer eden bir savaş sembolü olarak tarihe kazınmıştır.
Savaşın sona ermesinin ardından birlik Britanya’ya konuşlandırılmış ve Wojtek de askerlerle birlikte İskoçya’ya götürülmüştür burada bir süre daha askeri yaşamın parçası olarak varlığını sürdürmüş, daha sonra ise Edinburgh Hayvanat Bahçesi’ne yerleştirilmiş, fakat onu ziyaret eden eski silah arkadaşlarını seslerinden tanıyarak yanlarına gitmesi, bu hikayenin yalnızca askeri bir anekdot değil, aynı zamanda bağ kurma ve sadakat üzerine dokunaklı bir anlatı olduğunu göstermiştir. 1963 yılında hayatını kaybeden Wojtek, ardında yalnızca sıra dışı bir biyografi değil, savaşın en karanlık döneminde bile insan ile hayvan arasında kurulabilen güven, dayanışma ve ortak mücadele ruhuna dair güçlü bir sembol bırakmıştır çünkü onun hikayesi, savaşın ortasında bile hayatın beklenmedik bir şekilde filizlenebileceğini ve bazen en güçlü moral kaynağının üniforma giymemiş ama yüreğiyle orada bulunan bir dost olabileceğini hatırlatır.
Wojtek’in hikayesi bugün Polonya’da ve İskoçya’da anıtlarla yaşatılmakta, askeri tarihin alışılmış kalıplarını kırarak, kahramanlığın yalnızca insan türüne özgü olmadığını ve bazen tarihin en ağır yüklerini tüylü bir askerin sırtlayabildiğini sessizce fısıldamaktadır.
