Tutankhamun’un Ölümünden Sonra Tarihten Kaybolan Gizemli Kraliçe
Antik Mısır tarihinin bazı isimleri vardır ki geride devasa tapınaklar, zafer yazıtları, heykeller ve hazineler bırakmalarına rağmen zamanla unutulurlar bazı isimler ise tam tersine, geride bıraktıkları izler azaldıkça daha büyük bir gizeme dönüşür ve Ankhesenamun, Firavun Akhenaton ile Kraliçe Nefertiti’nin kızı, genç Firavun Tutankhamun’un eşi ve kocasının ölümünün ardından yaşanan büyük taht krizinin merkezinde bulunduğu düşünülen bir kraliçe olarak, Antik Mısır’ın ikinci gruba giren en büyüleyici kadınlarından biridir. Yaklaşık MÖ 14 yüzyılda dünyaya gelen Ankhesenamun’un yaşamını anlayabilmek için babası Akhenaton’un Mısır’da gerçekleştirdiği sıra dışı değişimi bilmek gerekir, çünkü Akhenaton geleneksel Mısır tanrılarının, özellikle de güçlü Amun kültünün karşısına güneş diski Aten’i yerleştirerek ülkenin dinsel düzenini değiştirmiş başkenti Teb’den yeni kurduğu Akhetaten’e, bugünkü Amarna’ya taşımış ve yalnızca dini değil, sarayın siyasi dengelerini de sarsan büyük bir dönüşüm başlatmıştı. İşte Ankhesenamun böyle bir dünyanın içine doğmuştu ve doğumundaki adı da Ankhesenpaaten idi ancak Akhenaton’un ölümünün ardından Aten merkezli düzen çökmeye, eski tanrılar yeniden güç kazanmaya başladığında genç kral Tutankhaten adını Tutankhamun olarak değiştirirken Ankhesenpaaten de Ankhesenamun adını aldı ve böylece iki genç insanın isimleri bile Mısır’da yaşanan büyük değişimin birer belgesine dönüştü.
Ankhesenamun daha sonra genç Tutankhamun ile evlenerek Mısır’ın Büyük Kraliyet Eşi oldu ve Tutankhamun’un mezarından çıkan bazı eserlerde ikisinin birlikte tasvir edildiği dikkat çekici sahneler günümüze kadar ulaştı özellikle ünlü altın taht üzerindeki sahnede Ankhesenamun’un kocasına doğru eğilerek ona yakınlık gösterdiği görülürken, bu görüntülerin kraliyet sanatının sembolik ve idealize edilmiş anlatımının bir parçası olduğunu unutmamak gerekir, ancak yine de bu sahneler binlerce yıl sonra bize yalnızca bir firavun ile kraliçeyi değil, çok genç yaşta büyük bir imparatorluğun yükünü omuzlarında taşıyan iki insanı görüyormuşuz hissini verir. Fakat kraliyet ailesinin geleceğini tehdit eden büyük bir sorun vardı. Tutankhamun’un hayatta kalan bir erkek varisi bilinmiyordu ve mezarında bulunan iki küçük mumyalanmış fetüsün onun kızları olabileceği düşünülse de bunların annesinin kesin olarak Ankhesenamun olduğu kanıtlanmış değildir. Tutankhamun henüz çok gençken öldüğünde ise mesele yalnızca bir firavunun ölümü olmaktan çıktı, çünkü Mısır tahtının devamını sağlayacak açık bir erkek varisin bulunmaması sarayın içindeki güç dengelerini bir anda değiştirmiş olmalıydı ve yaşlı devlet adamı Ay, güçlü asker Horemheb, rahipler ve sarayın diğer etkili isimleri arasında geleceğin hükümdarının kim olacağı son derece önemli bir mesele haline gelmişti.
İşte Ankhesenamun’un hikayesini dünya tarihinin en ilginç kraliyet bilmecelerinden birine dönüştüren olay da muhtemelen tam bu sırada gerçekleşti, çünkü Hitit arşivlerinde Mısır kraliçesinin Hitit Kralı I. Suppiluliuma’ya olağanüstü bir mesaj gönderdiği anlatılır kaynaklarda Dakhamunzu olarak geçen kraliçe, kocasının öldüğünü, bir oğlunun bulunmadığını ve Hitit kralının birçok oğlu olduğunu belirterek kralın oğullarından birini kendisine göndermesini, onunla evlenerek bu prensi Mısır kralı yapabileceğini bildiriyordu. Bu kraliçenin Ankhesenamun olduğu görüşü oldukça güçlüdür, fakat bunu yüzde yüz kanıtlanmış bir gerçek olarak anlatmak doğru değildir, çünkü Dakhamunzu büyük olasılıkla kişisel bir isimden ziyade Mısır dilindeki kralın eşi unvanının Hitit kaynaklarına aktarılmış biçimiydi. Yine de mektubun içeriği olağanüstüydü çünkü dönemin diplomatik geleneklerinde Mısır firavunlarının yabancı prenseslerle evlenmesi görülebilirken Mısır kraliyet ailesinin kadınlarının yabancı hükümdarlara eş olarak gönderilmesi alışılmış bir uygulama değildi dolayısıyla Mısır’ın dul kraliçesinin rakip büyük güçlerden Hitit İmparatorluğu’nun kralına başvurarak oğullarından birini istemesi, basit bir evlilik teklifinden çok daha fazlasını ifade ediyor ve sarayda kendisini son derece zor bir durumda hissetmiş olabileceğini düşündürüyordu.
Hitit kralı Suppiluliuma da bu talebe ilk başta inanmadı, çünkü dünyanın en güçlü krallıklarından birinin kraliçesinin yabancı bir prens çağırarak onu Mısır tahtına çıkarmaya hazır olması dönemin siyasi düzeni açısından neredeyse inanılmazdı ve kral bunun bir tuzak olabileceğinden şüphelenerek gerçeği araştırmak için Mısır’a bir elçi gönderdi. Hitit kayıtlarına göre Mısır’dan gelen ikinci mesajın ardından durumun ciddi olduğuna ikna olan kral, oğullarından Prens Zannanza’yı Mısır’a göndermeye karar verdi ve eğer Zannanza yolculuğunu tamamlayarak kraliçeyle evlenebilseydi, Mısır ile Hitit İmparatorluğu arasındaki siyasi dengeler tamamen değişebilir, hatta bir Hitit prensi firavun olarak Mısır tahtına çıkabilirdi. Fakat Zannanza Mısır tahtına hiçbir zaman ulaşamadı. Hitit kayıtları prensin yolculuk sırasında öldüğünü bildirirken, onun tam olarak nerede, nasıl ve kimin emriyle öldüğü bugün bile kesin olarak bilinmemektedir Hitit kralı oğlunun ölümünden Mısırlıları sorumlu tutmuş, sonraki yüzyıllarda ve modern araştırmalarda ise prensin Mısır sarayında yabancı bir hükümdar istemeyen çevreler tarafından öldürtülmüş olabileceği Ay’ın veya başka güçlü grupların olayın arkasında bulunabileceği gibi çeşitli teoriler ortaya atılmıştır, ancak bunların hiçbirini kesin biçimde kanıtlayan bir belge elimizde yoktur.
Zannanza öldü ve kısa süre sonra Mısır tahtında Ay belirdi. İşte hikayenin en karanlık bölümü de bundan sonra başlar, çünkü Tutankhamun’un eşi olarak Mısır’ın en önemli kadınlarından biri olan Ankhesenamun’un tarihsel kayıtlardaki izleri giderek kaybolur Ay ile evlendiği ileri sürülmüş, bazı buluntular bu ihtimalle ilişkilendirilmiş olsa da böyle bir evliliğin gerçekleştiğini tartışmasız biçimde kanıtlayan yeterli kanıt bulunmamaktadır ve kraliçenin daha sonra nerede yaşadığı, ne zaman öldüğü, ölümünün doğal olup olmadığı ve nereye gömüldüğü kesin olarak bilinmemektedir. Bu nedenle Ankhesenamun’un hikayesini anlatırken tarihsel gerçeklerle sonradan ortaya çıkan teorileri birbirinden ayırmak özellikle önemlidir onun öldürüldüğünü, saraydan zorla uzaklaştırıldığını ya da Hitit prensinin ölümünün arkasında belirli bir kişinin bulunduğunu kesin biçimde söyleyemiyoruz, fakat bildiğimiz gerçekler bile başlı başına olağanüstüdür, çünkü Ankhesenamun Akhenaton’un büyük dinsel devriminin içinde büyümüş, Nefertiti gibi tarihin en ünlü kraliçelerinden birinin kızı olmuş, Aten kültünün yükselişini ve çöküşünü yaşamış, adını değiştirmiş Tutankhamun ile birlikte Mısır tahtının merkezinde bulunmuş ve ardından hanedanın geleceğini belirleyen büyük bir siyasi krizin tam ortasında kalmıştır.
Bugün Tutankhamun’un altın maskesini dünyanın hemen her yerinde insanlar tanırken, onun yanında yaşamış Ankhesenamun’un kesin mezarının ve mumyasının hala belirlenememiş olması tarihin garip ironilerinden biridir genç firavunun mezarı 1922 yılında Howard Carter tarafından ortaya çıkarıldığında Tutankhamun adeta ölümden geri dönerek modern dünyanın en ünlü firavunlarından birine dönüşmüş, fakat Ankhesenamun tarihin karanlık koridorlarında kalmaya devam etmiştir. Belki bir gün Mısır’da henüz keşfedilmemiş bir mezar, üzerinde onun adının bulunduğu yeni bir yazıt, yeniden incelenecek bir mumya veya arkeologların karşısına çıkacak küçücük bir mühür bu hikayenin eksik parçalarını tamamlayacak ve Ankhesenamun’un Tutankhamun’un ölümünden sonra gerçekten ne yaşadığını açıklayacaktır fakat o gün gelene kadar karşımızda, bir firavunun kızı olarak doğan, başka bir firavunun eşi olan, muhtemelen dünyanın en sıra dışı siyasi evlilik girişimlerinden birinin merkezinde bulunan ve ardından neredeyse hiçbir açıklama bırakmadan tarihten kaybolan bir kadın duruyor. Tutankhamun geride altından bir mezar hazinesi bıraktı Ankhesenamun ise belki daha güçlü bir miras bıraktı üç bin yıldan uzun süredir cevabı bulunamayan bir soru.
