2007 yılında Werner Herzog tarafından çekilen Encounters at the End of the World belgeselindeki kısa bir sahne, yıllar sonra sosyal medyada Nihilist Penguen etiketiyle yeniden dolaşıma girerek hem bilimsel hem de felsefi düzlemde şaşırtıcı derecede güçlü bir tartışmanın fitilini ateşledi. Antarktika’nın sert ve insanı silikleştiren boşluğunda, bir Adélie pengueni koloniden ayrılır, ters yöne doğru tek başına yürür ve kamera bu kararı sorgulamaz, sadece kaydeder.
1) Bilimsel ve Etolojik Açıdan: Anlam Yüklemeden Bakmak
Biyologlar ve etologlar açısından bu sahne, sanıldığı kadar metafizik değildir, penguenler gibi koloni halinde yaşayan türlerde yönelim büyük ölçüde görsel ipuçlarına, manyetik algıya ve grup davranışına dayanır ve özellikle Antarktika gibi aşırı koşullarda bu sistemler kolayca bozulabilir.
Bu tür bir ayrılma davranışı çoğu zaman yönelim hatası, stres, bilişsel yüklenme, genetik veya nörolojik anormallikler ya da çevresel koşulların (ışık, rüzgar, manyetik alan) algıyı yanıltması gibi nedenlerle açıklanır, yani penguenin yaptığı şey, insan aklının yüklediği gibi bilinçli bir vazgeçiş ya da anlam reddi değil, biyolojik bir sapmadır.
Bilim burada nettir. Penguen bir şey anlatmaz, bir mesaj vermez, sadece organizmasının o an verdiği tepkiler zincirini yaşar ve doğa, bu tür sapmaları düzeltmek ya da cezalandırmak gibi bir ahlaki niyet taşımaz.
2) Felsefi ve Kültürel Açıdan: Neden Bunu Nihilizm Olarak Okuyoruz?
İşin kırılma noktası tam da burada başlar, çünkü bu sahneyi küresel bir simgeye dönüştüren şey penguenin davranışı değil, insanın onu izlerken kendisini görmesidir.
Werner Herzog’un sinemasında doğa, düzenli ve anlamlı bir sistem olarak değil, insanın anlam arayışına kayıtsız, hatta zaman zaman alaycı bir güç olarak sunulur ve bu penguen, modern insanın kalabalıklar içindeki yalnızlığına, toplumsal yönelimlere rağmen yanlış yöne gitme cesaretine ya da çaresizliğine istemeden ayna tutar.
Sosyal medyada Nihilist Penguen etiketiyle yapılan paylaşımlar, aslında pengueni değil, insanın kendi ruh halini dolaşıma sokar, işe, ilişkilere, ideolojilere, hayata dair kolektif yönün tersine yürüyen birey, bu sahnede kendini tanır ve yol bu değil ama ben yine de gidiyorum duygusunu penguenin adımlarına yerleştirir.
Burada nihilizm, felsefi bir doktrinden çok, çağımızın yaygın hissidir, anlamın hazır verilmediği, yön tabelalarının güven vermediği ve bazen kalabalığın doğru yöne gittiğinden bile emin olunamadığı bir dünyada, tek başına yürüyen figür ister istemez sembolleşir.
Gerçek ile Yorum Arasındaki İnce Çizgi
Nihilist Penguen anlatısı bize şunu hatırlatır; doğa çoğu zaman anlamsızdır ama insan, anlamsızlığa bakamaz, mutlaka bir hikaye kurar, bir metafor üretir ve o hikayenin içinde kendine yer açar. Penguen muhtemelen sadece yönünü şaşırmıştır, fakat biz o sahnede kendi yön kaybımızı gördüğümüz için bu görüntü unutulmaz hale gelir, yani mesele penguenin nereye gittiği değil, bizim onun gidişinde neyi okumaya ihtiyaç duyduğumuzdur.
