Kadim Türklük anlayışında kazanmak hiçbir zaman yalnızca düşmanı yenmek, toprağı ele geçirmek ya da gücü artırmak anlamına gelmedi; asıl sınav, kazanırken neye dönüştüğün ve kaybettiğinde kim olarak kalabildiğindi, çünkü Türk töresi için zafer geçici, karakter ise kalıcıydı. Bozkırın sert rüzgarı altında yaşayan atlı toplumlar, galibiyetin sarhoş edici yanı kadar mağlubiyetin öğretici sessizliğini de tanırdı; kazanmak, Tanrı’nın bir lütfu olarak görülürken, kaybetmek ise kulun kendini yoklaması gereken bir durak sayılırdı.
Kadim Türk düşüncesinde kaybetmeyi bilmek, zayıflık değil bilgelikti; çünkü töre, yenilenin ağlamasını değil doğrulmasını, kinle bilenmesini değil akılla güçlenmesini öğütlerdi. Savaş alanında geri çekilmek bazen bir strateji, bazen de zamanın henüz olgunlaşmadığının kabulüydü ve bu kabul, insanı küçültmez, aksine geleceğin kapısını aralardı. “Bugün kaybeden, yarın töreyle döner” düşüncesi, yenilgiyi bir son değil, hafızaya yazılan bir ders haline getirirdi.
Türklükte erdem, yalnızca kılıcı iyi kullanmakta değil, kılıcı kınına ne zaman koyacağını bilmekte saklıydı; kazananın kibirle yükselmesi nasıl töreye aykırıysa, kaybedenin onurunu yitirip dağılması da aynı ölçüde yanlıştı. Çünkü insanın gerçek ağırlığı, omuzlarında taşıdığı zaferlerle değil, sırtında taşıyabildiği yenilgilerle ölçülürdü. Kaybettiğinde bile sözünü, duruşunu ve bağlılığını koruyabilen kişi, töre gözünde zaten yenilmemiş sayılırdı.
Bu yüzden kadim Türklükte kazanmayı bilmek kadar kaybetmeyi bilmek de erdemdi; biri gücü gösterir, diğeri karakteri açığa çıkarırdı ve bozkırın hafızasında en çok iz bırakanlar, her ikisini de sessiz bir dengeyle taşıyabilenler olurdu. Çünkü gerçek zafer, her zaman meydanda kazanılmaz; bazen insan, yenildiği gün kim olduğunu hatırlayabildiği için kazanır.
