İnsanlık tarihinin en eski ve en derin sorularından biri, yaşamın gerçekten doğumla mı başladığı, yoksa çok daha önce, henüz dünyaya gelmeden önce verilen bazı kararların sonucu mu olduğudur. Farklı kültürlerde, kadim öğretilerde, spiritüel geleneklerde ve modern metafizik yaklaşımlarda sıkça dile getirilen bir iddiaya göre ruh, dünyaya gelmeden önce yaşayacağı hayatın belirli yönlerini seçebilir ailesini, karşılaşacağı bazı önemli insanları, deneyimleyeceği temel sınavları ve öğrenmek istediği dersleri genel hatlarıyla belirleyerek fiziksel yaşama adım atabilir. Bu düşünce kesin olarak kanıtlanmış bir gerçek değildir ancak yüzyıllardır tartışılan ve birçok insanın üzerinde düşündüğü dikkat çekici bir görüştür.
Bu yaklaşımın temelinde, insanın yalnızca bedenden ibaret olmadığı ve bilincin fiziksel yaşamın ötesinde de varlığını sürdürebileceği fikri yer alır Spiritüel öğretilere göre ruh, her yaşamında farklı deneyimler kazanmayı amaçlayan uzun bir gelişim yolculuğu içerisindedir. Bu nedenle bazı yorumlara göre kolay bir hayat yerine sabrı öğretecek zorlukları, affetmeyi öğretecek kırgınlıkları, sevgiyi daha derin anlayabilmek için yalnızlığı ya da cesareti keşfetmek için korkularla dolu deneyimleri bilinçli olarak seçmiş olabilir. Buradaki amaç acı çekmek değil, ruhun olgunlaşmasına katkı sağlayacak tecrübeleri yaşamaktır.
Birçok spiritüel gelenekte ruh sözleşmesi olarak adlandırılan kavram, insanların dünyaya gelmeden önce bazı ruhlarla karşılıklı deneyim planları yaptığı düşüncesini içerir. Buna göre anne, baba, kardeş, eş, dost ya da hayatımıza büyük etkiler bırakan kişiler tamamen rastlantısal olmayabilir Bu bakış açısını benimseyenler, bazı insanların ilk karşılaşmada bile birbirlerine karşı açıklanması zor bir yakınlık ya da tam tersine güçlü bir çatışma hissetmesini, geçmişte yapılmış ruhsal planların olası yansımaları olarak yorumlar. Ancak bu iddiaları destekleyen bilimsel kanıtlar bulunmamaktadır ve bunlar inanç temelli değerlendirmelerdir.
Doğmadan önce yaşamın planlandığını savunan görüşler, özgür iradenin tamamen ortadan kalktığını da söylemez. Aksine birçok öğreti, yalnızca temel deneyimlerin veya dönüm noktalarının planlanmış olabileceğini, bu deneyimlere nasıl tepki vereceğimizin ise tamamen özgür irademize bağlı olduğunu ifade eder. Başka bir deyişle, önümüzde birçok yol olabilir fakat hangi yolu seçeceğimiz hangi kararları vereceğimiz ve yaşadığımız olaylardan ne öğreneceğimiz yine bize bağlıdır. Böylece kader ile özgür iradenin birlikte var olabileceği düşünülür.
Bu konu üzerine yapılan tartışmaların önemli bir kısmı, çocukluk döneminden itibaren açıklanamayan yeteneklere, güçlü sezgilere veya bazı insanların belirli yerlere karşı neden tarif edemedikleri bir aidiyet hissettiklerine odaklanır. Spiritüel yorumlarda bunlar bazen ruhun geçmiş deneyimlerinden taşınan izler olarak değerlendirilirken, psikoloji ve nörobilim bu durumları genetik özellikler, çevresel etkiler öğrenme süreçleri ve bilinçaltı mekanizmalarıyla açıklamaya çalışır. Dolayısıyla aynı olay farklı disiplinler tarafından farklı şekillerde yorumlanabilir.
Dünyanın çeşitli bölgelerinde yapılan ve ölümün eşiğinden dönen kişilerin anlattıkları deneyimler de bu tartışmaları canlı tutmaktadır Bazı insanlar, bedenlerinden ayrıldıklarını hissettiklerini, yoğun bir huzur yaşadıklarını ya da yaşamlarını farklı bir bakış açısından gördüklerini anlatırken, bilim insanları bu deneyimlerin beynin olağanüstü koşullar altında verdiği nörolojik tepkilerle ilişkili olabileceğini ifade etmektedir. Şu ana kadar bu deneyimlerin doğmadan önce yapılan seçimlerin kanıtı olduğunu gösteren güvenilir bilimsel veriler bulunmamaktadır.
Bilimsel açıdan bakıldığında ise doğmadan önce yaşam planı yapıldığı veya ruhun bilinçli seçimler gerçekleştirdiği yönünde doğrulanmış bir kanıt mevcut değildir. Günümüzde bilim, insan karakterinin ve yaşamının genetik miras, çevresel koşullar, eğitim sosyal ilişkiler ve bireysel kararların birleşimiyle şekillendiğini kabul etmektedir. Bu nedenle doğum öncesi seçim düşüncesi, bilimsel bilgi alanından çok felsefi ve spiritüel inançların konusu olarak değerlendirilmektedir.
Belki de bu sorunun etkileyici olmasının nedeni kesin bir cevabının bulunmamasıdır. Eğer gerçekten doğmadan önce bazı deneyimleri seçtiysek bugün yaşadığımız zorluklara bakış açımız tamamen değişebilir. Eğer böyle bir seçim hiç olmadıysa bile, yine de hayatımıza anlam kazandıran seçimleri bugün yapma gücüne sahibiz. Her iki durumda da insanın kendi yaşamını anlamlandırma çabası, onu diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerden biri olmaya devam etmektedir. Doğmadan önce hayatımızı seçip seçmediğimizi bugün kesin olarak bilmiyoruz ancak bu soru insanlığın bilinmeyene duyduğu merakı beslemeye ve yeni düşüncelerin kapısını aralamaya devam etmektedir.
