Bir ülkede sofraya oturmak yalnızca yemek yemek anlamına gelmez. Kimi kültürde yemeğe başlamadan önce en yaşlı kişinin beklenmesi gerekir, kiminde erişteyi sesli yemek garip karşılanmaz, kiminde ise sofranın nasıl ilerleyeceğini belirleyen özel bir kişi vardır. Dünyanın farklı bölgelerinde sofra, yüzyıllar boyunca saygının, misafirperverliğin ve toplumsal bağların ifade edildiği bir alana dönüşmüştür. Üstelik bize tuhaf gelen bir davranış, başka bir kültürde son derece doğal olabilir.
Japonya – Erişteyi sesli yemek
Batı tarzı sofra anlayışında yemek yerken ses çıkarmamak beklenirken Japonya'da ramen, soba ve udon gibi erişteleri höpürdeterek yemek kaba bir davranış olarak görülmez. Japonya Ulusal Turizm Örgütü bunu yaygın ve kabul gören bir uygulama olarak açıklıyor. Ancak bunu mutlaka yapmak gerektiği düşüncesi de doğru değil. Sessizce yemek de mümkündür. Japon sofrasında ayrıca yemekten önce itadakimasu, yemekten sonra ise gochisousama ifadelerinin kullanılması yaygın bir gelenektir.
Gürcistan – Sofrayı yöneten Tamada
Geleneksel Gürcü ziyafeti supra, yalnızca bol yemek bulunan uzun bir masa değildir. Sofranın yönetimini üstlenen tamada adlı bir kişi bulunur. Tamada kadeh kaldırılacak konuları belirler, konuşmalar yapar ve sofranın akışını yönetir. Kadehler aile, barış, sevgi, sağlık veya toplantının anlamına göre başka değerler için kaldırılabilir. İyi bir tamadanın yalnızca içki içen biri değil, konuşmasını bilen, saygı gören ve sofradaki insanları bir araya getirebilen biri olması beklenir. Gürcistan'da ekmek bile ritüelin parçasıdır. Gürcü sofrasının ilginçliği tamada ile de bitmiyor. Geleneksel shoti ekmeğinin geçmişte bıçakla kesilmek yerine elle bölündüğü, Kakheti bölgesindeki supralarda ekmek ile şarabın sofraya ilk getirilenler arasında olduğu aktarılıyor. Böylece ekmek yalnızca karın doyuran bir yiyecek değil, sofranın sembolik parçalarından birine dönüşüyor.
Etiyopya – Bir lokmayı başkasına yedirmek
Etiyopya ve Eritre sofra kültüründe dikkat çeken geleneklerden biri gursha. Injera üzerinde servis edilen yemekten alınan bir lokmanın elle başka bir kişinin ağzına verilmesi yakınlık, sevgi ve misafirperverlikle ilişkilendiriliyor. Böylece başka kültürlerde oldukça kişisel sayılabilecek bir hareket, burada insanları birbirine yaklaştıran sosyal bir jest haline gelebiliyor.
Hindistan – Yemeği elle hissetmek
Hindistan'ın birçok bölgesinde özellikle geleneksel yemeklerde sağ elle yemek son derece doğal. Pirinç, köri ve ekmek gibi yiyecekler parmak uçlarıyla bir araya getirilerek yenebiliyor. Bunun yalnızca çatal ve bıçağın yerine kullanılan pratik bir yöntem olduğunu düşünmek eksik kalır. Bazı geleneksel anlayışlarda yiyeceğe dokunmak yemek deneyiminin duyusal bir parçası kabul edilir. Ancak Hindistan çok büyük ve kültürel açıdan çeşitli olduğundan bunu bütün ülke için değişmez bir kural gibi görmek doğru olmaz.
Güney Kore – Sofrada yaş hiyerarşisi
Geleneksel Kore sofrasında yaş ve toplumsal kıdem yemek düzenine de yansıyabilir. Özellikle aile veya daha geleneksel ortamlarda masadaki en yaşlı kişinin yemeğe başlamasını beklemek saygılı bir davranış kabul edilir. İçki servisinde de yaşça büyük kişilere karşı farklı görgü kuralları görülebilir. Modern ve gündelik ortamlarda uygulamalar daha esnek olabilse de sofradaki saygı anlayışı Kore yemek kültürünün dikkat çekici unsurlarından biridir.
Fas – Ortak tabaktan yemek
Geleneksel Fas sofralarında kuskus veya tajin gibi yemekler büyük bir ortak kaptan paylaşılabilir. Ekmek yalnızca yemeğin yanında bulunan bir yiyecek değildir, aynı zamanda sosu ve yemeği almak için kullanılan bir araç haline gelir. Böyle bir sofrada herkesin önündeki bölgeden yemesi, paylaşım düzeninin korunmasına yardımcı olur.
Bütün bu geleneklerin ortak noktası aslında yiyeceklerden çok insan ilişkileri. Bir yerde saygı sessizlikle, başka bir yerde yemeği paylaşmakla, başka bir yerde ise uzun bir kadeh konuşmasıyla gösteriliyor. Bu nedenle yabancı bir sofrada bize garip gelen bir davranış gördüğümüzde belki de sorulması gereken ilk soru neden böyle yaptıklarıdır. Çünkü dünyanın sofraları yalnızca ne yediğimizi değil, birbirimize nasıl davrandığımızı da anlatıyor.
#SofraGelenekleri #DünyaKültürleri #YemekKültürü #Gastronomi #DünyaMutfağı #Kültür #İlginçBilgiler #Ekubo
