Baykuşun Türk mitolojisindeki yeri, tek boyutlu bir uğursuzluk anlatısına indirgenemeyecek kadar derin, bölgesel ve zamansal katmanlar taşıyan bir sembol alanı oluşturur; çünkü eski Türk inanç dünyasında baykuş, korkutucu bir alametten çok, geceyle, sınırlarla, eşiklerle ve görünmeyeni fark etme yetisiyle ilişkilendirilen bir varlık olarak düşünülmüştür ve bu yönüyle hem koruyucu hem de uyarıcı bir rol üstlenmiştir.
Bozkır merkezli erken dönem Türk kozmolojisinde gece, kaosun değil bilginin ve sezginin alanıdır, gündüz düzeni temsil ederken gece, ruhlar alemiyle temasın mümkün olduğu bir eşik olarak görülür ve baykuş da tam bu eşikte duran, karanlıkta görme yetisiyle görünmeyeni bilen figür haline gelir, bu nedenle bazı şamanik anlatılarda baykuş, kötü ruhların habercisi değil, onların varlığını önceden sezdiren bir uyarı işareti olarak kabul edilir.
Şamanizm etkisinin güçlü olduğu Orta Asya anlatılarında baykuş, özellikle yalnız dolaşan, sessiz ve dikkatli varlık özellikleri nedeniyle bilge figürlerle örtüşür. Gecenin sessizliğinde ötmesi, ölüm çağrısı olarak değil, yaklaşan bir değişimin, bir dönüşümün veya ruhsal geçişin işareti olarak yorumlanır ve bu bakış açısı, baykuşu ölüm getiren değil, ölümü hatırlatan ama ona hükmetmeyen bir sembole dönüştürür.
Anadolu’ya gelindiğinde ise algı belirgin biçimde değişir. İslamiyet sonrası halk anlatıları, yerleşik hayat, mezarlık kültürü ve terk edilmiş mekan imgeleriyle birleşince baykuş, harabe, yalnızlık ve kayıp temalarıyla özdeşleştirilir, böylece viranelerin kuşu, söylemi yaygınlaşır. Bu dönüşüm mitolojik kökten çok toplumsal hafıza ve korku anlatılarının bir sonucudur, yani baykuşun anlamı değişmiş ama özü kaybolmamıştır.
Türk mitolojik sembolizmi açısından bakıldığında baykuş, ne tamamen kutsal ne de bütünüyle uğursuzdur. O, daha çok insanı rahatsız eden gerçekleri hatırlatan, sessizliği bozan ve gecenin içinden gelen bir bilinç figürüdür. Bu nedenle eski anlatılarda baykuş görüldüğünde kaçılması değil, durup bakılması gerektiği vurgulanır, çünkü bazı işaretler tehdit değil, farkındalık çağrısıdır.
