Şaman davulu, Türk mitolojisi ve Orta Asya şaman geleneğinde yalnızca ritim tutmak için kullanılan sıradan bir müzik aleti değildir. Eski Türk topluluklarının inanç sisteminde davul, kamın yani şamanın görünmeyen âlemler arasında yolculuk yapmasını sağlayan kutsal bir araç, aynı zamanda evrenin sembolik bir haritası olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle davulun üzerine rastgele şekiller çizilmez her çizgi her nokta ve her sembol belirli bir kozmolojik düşünceyi, doğa olayını veya ruhsal kavramı temsil eder. Günümüze ulaşan eski davullar incelendiğinde, sembollerin yalnızca süsleme amacı taşımadığı, aksine şamanın ritüeller sırasında izleyeceği ruhsal yolculuğu simgeleyen görsel bir rehber görevi gördüğü anlaşılmaktadır.
Davulun tam merkezinde çoğu zaman büyük bir güneş sembolü bulunur. Güneş, eski Türk inançlarında yalnızca gökyüzündeki parlak cisim değil yaşamın devamlılığını sağlayan ilahi düzenin, sıcaklığın, bereketin ve göksel dengenin simgesidir. Davulun merkezine yerleştirilmesinin nedeni tüm yaşamın tek bir kaynaktan yayıldığı düşüncesidir. Ritüel sırasında davulun merkezine vurulan her darbenin, kamın gökyüzünün merkezine yöneldiğini ve evrenin düzeniyle uyum kurmaya çalıştığını sembolik olarak ifade ettiği düşünülmektedir.
Güneşin karşısında veya üst bölümünde yer alan ay sembolü, zamanın döngüsünü, değişimi ve ruhsal dönüşümü temsil eder. Ayın sürekli farklı evrelerden geçmesi, insan yaşamının da doğum, olgunlaşma, yaşlılık ve ölüm gibi sürekli değişen döngüler içinde ilerlediğine dair kadim anlayışın görsel karşılığıdır. Bazı şaman geleneklerinde ay, gece yolculuklarının ve sezgisel bilginin koruyucusu olarak kabul edilmiş, bu nedenle ruhlarla iletişim kurma ritüellerinde özel bir anlam kazanmıştır.
Davullarda en sık görülen sembollerden biri Dünya Ağacı ya da Hayat Ağacıdır. Eski Türk kozmolojisine göre bu kutsal ağaç, yer altı yeryüzü ve gökyüzünü birbirine bağlayan eksendir. Kökleri yer altındaki ruhlar âlemine uzanırken gövdesi insanların yaşadığı dünyayı temsil eder, dalları ise göğün katlarına ulaşır. Şamanın ruhsal yolculuğunun bu ağacın dalları boyunca gerçekleştiğine inanılırdı. Bu nedenle Dünya Ağacı'nın davul üzerinde bulunması, kamın hangi ruhsal yolu izleyeceğini simgeleyen kutsal bir harita olarak değerlendirilmiştir.
Bazı davullarda Dünya Ağacı'nın dalları dokuz veya daha fazla bölüme ayrılmış şekilde resmedilir. Bunun nedeni, birçok Türk ve Sibirya şaman geleneğinde göğün katmanlardan oluştuğuna inanılmasıdır. Her katın farklı ruhlara ve farklı güçlere ev sahipliği yaptığı düşünülmüş, kamın davul eşliğinde yaptığı sembolik yolculukta bu katları tek tek geçtiği kabul edilmiştir.
Davul üzerinde görülen kartal figürü, göğe en yakın canlılardan biri olarak ilahi bilgeliği, yüksek bakış açısını ve ruhsal yükselişi temsil eder. Kartalın bulutların üzerine çıkabilmesi, onun insanların ulaşamadığı bilgilere erişebildiği düşüncesini doğurmuştur. Bu nedenle kartal, birçok şaman geleneğinde kamın koruyucu ruhlarından biri olarak kabul edilmiş ve davul üzerinde gökyüzüne açılan yolun rehberi olarak resmedilmiştir
Geyik figürü, özellikle Orta Asya Türk topluluklarında zarafetin, yol göstericiliğin ve güvenli geçişin sembolüdür. Rivayetlerde geyik kaybolan insanları doğru yola çıkaran kutsal bir rehber olarak anlatılır. Şaman davulunda geyiğin yer alması, ruhsal yolculuk sırasında doğru yönü bulmayı tehlikelerden korunmayı ve bilinmeyen âlemler arasında güvenli şekilde ilerlemeyi temsil eder.
Davullarda görülen at figürü, yalnızca savaşın veya göçebe yaşamın değil, ruhsal yolculuğun da en önemli simgelerinden biridir. Eski Türk kültüründe at, insanların dünyası ile ruhlar dünyası arasında hareket etmeyi sağlayan kutsal bir binek olarak düşünülmüştür. Bu nedenle bazı şamanlar davullarını ruhun atı olarak tanımlamış, ritim yükseldikçe davulun kendilerini görünmeyen âlemlere taşıdığına inanmıştır. Bu anlatım sembolik ve inanç temellidir; fiziksel bir yolculuğu ifade etmez.
Bazı davullarda bulunan yıldız sembolleri, gökyüzünü süsleyen cisimlerden çok daha fazlasını temsil eder. Yıldızlar, yön bulmanın zamanın ve kozmik düzenin işaretleri olarak görülmüş, bazı geleneklerde ise ataların ruhlarının gökte parlayan izleri olduğuna inanılmıştır. Bu nedenle yıldız sembolleri, kamın ritüel sırasında yönünü kaybetmemesi ve kozmik düzenle uyum içinde hareket etmesi anlamını taşımaktadır.
Nehir veya dalga biçimindeki çizgiler, yaşamın sürekli akışını ve dünyalar arasındaki sınırları temsil eder. Eski inanışlarda bazı ruhsal geçişlerin su üzerinden gerçekleştiği düşünülmüş, bu yüzden dalgalı çizgiler yalnızca nehirleri değil, görünen dünya ile görünmeyen dünya arasındaki eşiği de simgelemiştir.
Davulların kenarlarında bulunan zikzak desenler, yıldırımın ve göksel enerjinin sembolü olarak yorumlanmıştır. Fırtınanın gökyüzü ile yeryüzü arasında ani bir bağ kurduğu gözlemlendiğinden, bu desenlerin göksel gücü ve doğanın kontrol edilemeyen kuvvetlerini temsil ettiği düşünülmüştür. Bazı topluluklarda bu işaretlerin davulu kötü ruhlardan koruduğuna inanılırken, bazı bölgelerde ise yalnızca doğanın kudretini simgeleyen süsleme öğeleri olarak kullanılmıştır.
Davul üzerinde görülen daireler, evrenin sonsuz döngüsünü ifade eder. Eski Türk düşüncesinde yaşamın doğrusal değil döngüsel olduğu kabul edilir doğum, ölüm ve yeniden başlangıç birbirini takip eden kesintisiz bir düzen oluşturur. Dairenin başlangıç ve bitiş noktasının olmaması, bu sonsuz düzeni simgelediği için davullarda sıkça tercih edilmiştir.
Bazı davullarda yer alan küçük insan figürleri, ritüele katılan kişileri değil, ruhsal varlıkları, ataları veya kamın sembolik yolculuğu sırasında karşılaştığı yardımcı güçleri temsil ediyor olabilir. Bu figürlerin anlamı konusunda kesin bir görüş bulunmamakta, yorumlar bölgeden bölgeye ve topluluktan topluluğa değişmektedir.
Şaman davullarında görülen semboller, günümüzün yazılı alfabeleri gibi tek ve değişmez anlamlara sahip değildir. Aynı sembol farklı Türk boylarında veya farklı Sibirya topluluklarında başka anlamlar taşıyabilir. Ancak ortak nokta, davulun yalnızca bir çalgı olarak görülmemesi, evreni doğayı, insanı ve ruhsal düzeni tek bir yüzey üzerinde bir araya getiren sembolik bir kozmoloji haritası olarak kabul edilmesidir. Bu nedenle şaman davulunun üzerindeki her işaret, eski Türk dünyasının doğayla kurduğu ilişkinin, gökyüzünü anlama çabasının ve evreni semboller aracılığıyla yorumlama geleneğinin sessiz fakat son derece güçlü bir yansıması olarak değerlendirilmektedir.
