İnsanlığın cevap aradığı en eski sorulardan biri hiç değişmedi. Kalp durduğunda ve nefes kesildiğinde gerçekten her şey sona mı erer yoksa insan bilinci bedenin ötesinde bir yolculuğa mı başlar. Bu soru, yalnızca modern çağın değil, yazının icadından çok önce yaşayan toplumların da en büyük meraklarından biriydi ve ilginç olan, birbirleriyle hiçbir bağlantısı bulunmayan pek çok medeniyetin ölüm sonrasına ilişkin anlatılarında dikkat çekici ortak temaların ortaya çıkmasıdır. Antik Mısır'da ölüm, bir son değil başka bir yaşama geçiş olarak görülüyordu. Mezar duvarlarına yazılan metinler, ölen kişinin ruhunun çeşitli aşamalardan geçtiğini, ilahi varlıklarla karşılaştığını ve sonunda yaşamı boyunca yaptığı davranışların değerlendirildiği bir yargılama sürecine ulaştığını anlatır. Bu nedenle mezarlar yalnızca defin yeri değil, ruhun yolculuğuna hazırlık yapılan kutsal mekanlar olarak tasarlanıyordu.
Mezopotamya'da ise ölümden sonra ulaşılan yer daha farklı tasvir edilmiştir. Sümer ve Babil metinlerinde, ölenlerin yeraltındaki bir dünyaya gittiği anlatılır. Bu tasvirler Mısır'daki kadar ayrıntılı bir ödül fikri sunmasa da, ruhun bedenle birlikte tamamen yok olmadığı düşüncesi dikkat çeker. Hint geleneğinde yer alan Vedalar ve daha sonra yazılan Upanişadlar ise ölümü, ruhun uzun yolculuğundaki bir geçiş noktası olarak ele alır. Bu metinlerde yeniden doğuş, karma ve nihai özgürleşme (mokşa) gibi kavramlar zamanla gelişmiş ölüm sonrasına ilişkin anlayışın yüzyıllar boyunca değişerek zenginleştiği görülmüştür. Antik Yunan filozofları da ruhun doğası üzerine uzun tartışmalar yürüttü. Özellikle Platon, ruhun bedenden bağımsız varlığını savunan düşünceleriyle sonraki yüzyılları derinden etkiledi Onun eserlerinde, ölüm sınırını deneyimleyen bir askerin geri dönerek anlattığı Er Miti, bugün ölümden dönme deneyimleriyle karşılaştırılan en eski anlatılardan biri olarak dikkat çeker.
İlginç olan nokta ise yalnızca kutsal metinlerin değil, günümüzde ölümden dönme deneyimi olarak adlandırılan olayların da bazı ortak özellikler göstermesidir. Yaklaşık son elli yılda farklı ülkelerde binlerce kişinin aktardığı deneyimlerde, bedenini dışarıdan görme hissi yoğun bir huzur duygusu, parlak bir ışık algısı, ölmüş yakınlarla veya manevi varlıklarla karşılaşma, yaşamın gözden geçirilmesi ve henüz zamanı gelmedi düşüncesi gibi temalar sıkça rapor edilmiştir. Ancak bu deneyimler, ölümden sonra yaşamın kesin kanıtı olarak kabul edilmemektedir; bilim insanları bunların nedenleri konusunda farklı açıklamalar üzerinde çalışmaktadır. Araştırmacılar, bu deneyimlerin kültürden kültüre değişen yönleri olduğunu da ortaya koymuştur. Örneğin bazı Batı toplumlarında ışık varlığı veya melek benzeri figürler anlatılırken, Hindistan'da ölüm tanrısı Yama'nın görevlileri ya da ruh kayıtlarını tutan görevlilerle karşılaşma gibi kültürel motifler daha sık görülmektedir. Buna karşılık beden dışı deneyim, güçlü huzur hissi ve başka bir aleme geçildiği algısı gibi bazı unsurlar farklı kültürlerde tekrar eden ortak özellikler arasındadır
Bu benzerlikler, Acaba insanlar gerçekten aynı olayı mı deneyimliyor, yoksa beyin bu kritik anda benzer algılar mı üretiyor sorusunu gündeme getirmiştir. Günümüzde nörobilim, oksijen azalması, beyin kimyasındaki ani değişimler ve sinir ağlarının olağanüstü aktivitesi gibi olası açıklamalar üzerinde çalışırken bazı araştırmacılar ise mevcut verilerin tüm deneyimleri tek başına açıklamaya yetmediğini savunmaktadır. Bilim dünyasında bu konuda kesin bir görüş birliği bulunmamaktadır. Dünyanın farklı inanç sistemleri de ölüm sonrasını kendi bakış açılarıyla yorumlar İslam'da berzah hayatı ve ahiret, Hristiyanlıkta diriliş ve Tanrı'nın huzurunda hesap, Yahudilikte farklı dönemlerde değişen ölüm sonrası anlayışları Hinduizm'de yeniden doğuş döngüsü, Budizm'de ise yeniden doğuş ve nirvana kavramları öne çıkar. Bu anlatılar birbirinden farklı olsa da ortak bir düşünce dikkat çeker. Ölüm, çoğu gelenekte mutlak bir yok oluş olarak değil, başka bir sürecin başlangıcı olarak görülür
Belki de en dikkat çekici gerçek, insanlık tarihinin binlerce yıl boyunca aynı soruyu sormaya devam etmiş olmasıdır. Firavunlar piramitlerini bu inançla inşa etti, Mezopotamyalılar tabletlerine bunu yazdı, Hint bilginleri kutsal metinlerinde bunu tartıştı, Yunan filozofları üzerine eserler kaleme aldı ve günümüzde bilim insanları modern tıp ile bu gizemi anlamaya çalışıyor. Bugün elimizde ruhun bedenden ayrıldıktan sonra neler yaşadığına dair kesin ve evrensel olarak doğrulanmış bilimsel bir cevap bulunmuyor. Buna rağmen antik uygarlıkların kayıtları, kutsal metinler ve modern ölümden dönme deneyimleri incelendiğinde, insanlığın binlerce yıldır aynı soruya farklı dillerle ama benzer sembollerle cevap aradığı açıkça görülüyor. Belki de bu ortak arayışın en ilginç yanı, cevaptan çok, dünyanın dört bir yanında birbirinden habersiz toplumların benzer soruları sormuş ve benzer imgeler üretmiş olmasıdır.
