Eski çağlarda ölüm, bugünkü gibi yalnızca ertelenmesi gereken bir son ya da konuşulmaktan kaçınılan bir karanlık değildi. Aksine bazı insanlar için ölüm, yüzleşilmesi gereken bir gerçek, hatta hayattayken tanınması gereken bir eşikti ve bu yüzden kimi toplumlarda insanlar gerçekten ölmeden önce tabuta girer, kendi cenazelerine benzer ritüeller yaşar, ağıtları dinler, toprağın sessizliğini hissederdi. Bugünden bakıldığında ürkütücü görünen bu davranış, aslında korkudan değil, korkuyu tanıma isteğinden doğardı. Çünkü ölümle hiç karşılaşmamış bir zihnin hayata tutunma biçimi daha hırslı, daha aceleci ve çoğu zaman daha kör olurdu.
Bu tür ölümü prova etme ritüelleri özellikle Orta Çağ Avrupa’sında, bazı manastır geleneklerinde ve mistik öğretilerde görülür, insanlar tabuta uzanarak nefeslerinin sesini dinler, bedenin hareketsizliğini deneyimler ve dış dünyanın onlarsız da akmaya devam ettiğini fark ederdi. Amaç ölümü çağırmak değil, onu gündelik hayattan çıkarıp kutsal bir mesafeye koymaktı, çünkü ölümle yüzleşen insan, hayata daha dikkatli bakar, sözlerini daha tartarak söyler, geçici olanla kalıcı olanı ayırt etmeyi öğrenirdi. Bu deneyim bir korku tiyatrosu değil, bilincin eğitildiği bir andı.
O dönemin insanı için tabut, yalnızca bir son nesnesi değil, aynı zamanda bir aynaydı; insan orada yatarken geride bırakacağı hayatı düşünür, yarım kalan cümleleri, söylenmemiş sözleri, ertelenmiş cesaretleriyle baş başa kalırdı. Bugün psikolojide ölüm farkındalığı dediğimiz kavram, o zamanlar bedensel bir deneyimle öğretilirdi ve bu deneyimi yaşayan kişi, hayata döndüğünde artık aynı kişi olmazdı, daha sade, daha ölçülü ve çoğu zaman daha şefkatli bir yaşam kurmaya çalışırdı.
Modern insan bu ritüellere çoğu zaman şaşkınlıkla bakar ama belki de asıl şaşırtıcı olan, ölümün tamamen görünmez kılındığı bir çağda yaşamayı normal kabul etmemizdir. Eski insanlar ölümü prova ederek hayata hazırlanırken, bugün hayatı tüketerek ölümden kaçmaya çalışıyoruz, oysa ölümle bir kez yüzleşen insan, onu sürekli düşünmek zorunda kalmaz. Belki de bu yüzden tabuta giren o insanlar, yaşamı daha ağır ama daha anlamlı yaşardı, çünkü neyin biteceğini bilen biri, neyin gerçekten değerli olduğunu daha net görür.
