Kulağa bugünkü anlamıyla akıl sağlığı bozuk gibi gelse de aslında Osmanlı askeri sisteminde bilinçli olarak korku yaratmak, düşmanı psikolojik olarak çözmek ve ordunun önünü açmak için kurulmuş, son derece stratejik ve simgesel bir birlikti. Bu isim bir hakaret değil, bilakis gözü pekliğin, pervasız cesaretin ve ölümü göze almış olmanın bilinçli bir ilanıydı.
Deliler kimdi, ne yaparlardı?
Deliler, özellikle akıncı geleneğinin en uç noktasını temsil ederdi, düzenli ordunun önünde gider, keşif yapar, düşman saflarını bozar, korku salar ve çoğu zaman geri dönüp dönmeyeceklerini umursamadan saldırırlardı, bu yüzden ölümle pazarlık yapmayanlar olarak görülürlerdi ve Osmanlı zihniyetinde bu, kutsal bir fedakarlık sayılırdı.
Görünüşleri neden bu kadar ürkütücüydü?
Delilerin kıyafetleri başlı başına bir psikolojik savaş aracıydı, üzerlerine kurt, ayı, pars gibi yırtıcı hayvan postları giyerler, başlarına kartal tüyleri takar, zincirler, kemikler, farklı metal parçalar taşırlar ve bu görüntüyle özellikle Avrupa orduları üzerinde bunlar insan değil algısı yaratırlardı, nitekim birçok Batılı kronikte Deliler için vahşi, iblis gibi ya da ölümün habercisi benzetmeleri yapılmıştır.
Silahları ve savaş tarzları
Uzun mızraklar, pala ve kılıçlar, bazen de kalkan yerine sadece bedenlerini kullanmaları onların ayırt edici özellikleriydi, disiplinli saf tutmak yerine ani hücumlar, bağırışlar, savaş naraları ve beklenmedik yönlerden saldırılarla düşmanı daha savaş başlamadan zihinsel olarak çökertebilirlerdi.
Osmanlı kültüründeki anlamı
Deliler yalnızca asker değildi, Osmanlı düşünce dünyasında deli, bazen hakikat uğruna her şeyi göze alan, bazen de düzenin dışında ama ruhen yüksek biri olarak algılanırdı, bu yüzden Deliler Ocağı, akılla delilik arasındaki o ince çizginin asker karşılığı gibiydi ve bu yaklaşım, tasavvuftaki meczup anlayışıyla da kültürel olarak örtüşürdü.
Ne zaman ve neden ortadan kalktılar?
Merkezi ordunun modernleşmesi, savaş tekniklerinin değişmesi ve ateşli silahların belirleyici hale gelmesiyle birlikte Deliler gibi tamamen cesaret ve psikolojik etki üzerine kurulu birlikler işlevini yitirdi ve 18. yüzyıldan itibaren yavaş yavaş tarih sahnesinden çekildiler, fakat geride bıraktıkları imge, Osmanlı’nın sadece kılıçla değil zihinle de savaşan bir devlet olduğunu gösteren güçlü bir miras oldu.
