Mustafa Kemal Atatürk ile başbuğ kavramının özdeşleştirilmesinin temelinde, yalnızca sembolik ya da duygusal bir benzetme değil, Türk siyasal ve kültürel geleneğinde liderliğe yüklenen tarihsel anlamların modern bir figürde yeniden vücut bulması yatar, çünkü başbuğ kelimesi kadim Türk toplumlarında yalnızca savaşan bir komutanı değil, aynı zamanda töreyi koruyan, halkı bir arada tutan, kriz anında yön gösteren ve meşruiyetini soyundan çok aklından ve başarısından alan lider tipini ifade eder ve Atatürk’ün tarih sahnesine çıktığı koşullar tam olarak bu rolü yeniden üretmiştir.
Osmanlı’nın fiilen çöktüğü, devlet otoritesinin dağıldığı ve toplumun yönsüz kaldığı bir dönemde Atatürk’ün yalnızca askeri zaferler kazanan bir subay olarak değil, yeni bir siyasal düzenin kurucu aklı olarak ortaya çıkması, onu klasik anlamda bir devlet adamından ziyade tarihsel bir toparlayıcı figüre dönüştürmüş, tıpkı eski Türk kağanları gibi milletin kaderini belirleyen kritik bir eşikte sorumluluğu tek başına üstlenmesi, kararlarını çoğu zaman mevcut otoritelerin dışında alması ve meşruiyetini doğrudan milletten üretmesi, başbuğ kavramıyla kurulan bağı güçlendirmiştir.
Bu özdeşleştirme aynı zamanda modernleşme ile gelenek arasındaki kopuşu yumuşatan bir anlam köprüsü işlevi görür, çünkü Atatürk bir yandan laiklik, bilim ve çağdaş hukuk gibi modern ilkeleri savunurken diğer yandan bağımsızlık, onur, töreye benzer bir ahlaki düzen ve millet bilinci gibi kadim değerleri yeniden yorumlayarak yaşama geçirmiştir. Bu nedenle Atatürk’ün başbuğ olarak anılması, onu geçmişe hapseden bir mit yaratmaktan çok, Türk tarihindeki liderlik sürekliliğinin modern çağdaki karşılığını ifade eden güçlü bir zihinsel eşleştirme olarak ortaya çıkmıştır.
