Bazen tarih, büyük kazı projeleriyle değil, günlük hayatın sıradan görünen çalışmaları sırasında ortaya çıkar. Mardin'in Midyat ilçesinde yürütülen peyzaj çalışmaları sırasında bulunan yazıtlı taşlar da bunun son örneklerinden biri oldu. İlk bakışta sıradan bir taş parçası gibi görünen buluntuların üzerindeki yazılar fark edilince bölge kısa sürede uzmanların ilgisini çekti.
Midyat, yalnızca Mardin'in değil, Mezopotamya'nın da en önemli kültürel merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan ilçe; Süryaniler, Romalılar, Bizanslılar, Artuklular ve Osmanlılar gibi birçok uygarlığın izlerini taşıyor. Bu nedenle bölgede ortaya çıkan her yeni buluntu, geçmişe dair bilinmeyen bir hikâyenin kapısını aralayabiliyor.
Uzmanlar tarafından incelenen yazıtların hangi döneme ait olduğu henüz kesinleşmiş değil. Ancak ilk değerlendirmeler, yazıların Süryani kültürüyle bağlantılı olabileceğine işaret ediyor. Eğer bu ihtimal doğrulanırsa, bulunan taşlar bölgenin tarihi ve kültürel geçmişine dair önemli bilgiler sunabilir. Yazıtların içeriği kadar nerede ve hangi yapının parçası olarak kullanıldığı da araştırmacılar için büyük önem taşıyor.
Aslında Midyat son yıllarda benzer keşiflerle sık sık gündeme geliyor. Özellikle Matiate Yeraltı Şehri'nin ortaya çıkarılması, ilçenin altında hala keşfedilmeyi bekleyen büyük bir tarihi miras bulunduğunu göstermişti. Bu nedenle uzmanlar, yüzeyde görülen yapıların ötesinde toprağın altında çok daha geniş bir tarihi katmanın yer aldığını düşünüyor.
Arkeoloji dünyasında bazen tek bir yazıt bile bir dönemin sosyal yaşamı, dini anlayışı, ticaret ilişkileri veya kullandığı dil hakkında önemli bilgiler verebilir. Bu nedenle Midyat'ta bulunan taşlar yalnızca birkaç satırlık yazıdan ibaret görülmüyor, aksine geçmişten günümüze ulaşan sessiz tanıklar olarak değerlendiriliyor.
Belki de bu keşfin en dikkat çekici yanı, tarihin her zaman uzak kazı alanlarında saklı olmadığını göstermesi. Bir yol düzenlemesi, bir bina restorasyonu ya da sıradan bir peyzaj çalışması sırasında bile yüzlerce hatta binlerce yıl öncesinden gelen izlerle karşılaşmak mümkün. Midyat'ta ortaya çıkan bu yazıtlar, Mezopotamya'nın henüz anlatılmamış hikâyelerinin hala toprağın altında beklediğini bir kez daha hatırlatıyor.
