Manipülasyon her zaman açık bir yalanla, doğrudan bir tehditle ya da karşı tarafı kolayca şüphelendirecek sert bir baskıyla kurulmaz kimi zaman asıl etkili olan şey, söylenenlerin yanlış olması değil, söylenmesi gerekenlerin bilinçli biçimde dışarıda bırakılmasıdır ve bu nedenle eksik bilgi stratejisi, manipülatörlerin en sessiz, en zor fark edilen, en tehlikeli yöntemlerinden biri olarak kabul edilebilir. Çünkü insan zihni, önüne getirilen bilgileri yalnızca olduğu gibi kaydetmez eksik kalan parçaları kendi deneyimleriyle, beklentileriyle korkularıyla ve güven duyduğu kişinin verdiği ipuçlarıyla tamamlamaya çalışır. Manipülatör tam da bu zihinsel eğilimi kullanır ve gerçeğin tamamını anlatmak yerine, karşı tarafın yanlış bir sonuca ulaşmasını sağlayacak kadar bilgi verir, fakat daha sonra hesap sorulduğunda Ben yalan söylemedim diyebileceği bir kaçış alanı bırakır
Eksik bilgi stratejisinin temelinde, gerçeğin yönünü değiştirmek için her zaman sahte bir hikaye üretmeye gerek olmadığı düşüncesi vardır çoğu durumda gerçek olayların yalnızca belirli parçalarını seçmek, bazı önemli ayrıntıları gizlemek, zaman sıralamasını bozmak nedenleri anlatmadan sonuçları göstermek ya da taraflardan yalnızca birinin söylediklerini aktarmak, insanların algısını tamamen değiştirmek için yeterli olabilir. Bir manipülatör, olayın yüzde seksenini doğru anlatsa bile, geriye kalan yüzde yirmilik kritik bölümü gizleyerek karşısındaki kişinin çok farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayabilir ve çoğu zaman gizlenen bölüm, olayın bütün anlamını değiştiren esas parçadır.
Örneğin bir kişi, partnerine Arkadaşlarımla dışarı çıktım diyebilir ve bu cümle teknik olarak doğru olabilir ancak o ortamda eski partnerinin de bulunduğunu, gecenin büyük bölümünde onunla konuştuğunu ya da daha önce bu buluşmanın planlandığını söylemiyorsa, burada yalnızca bilgi verilmemiş olmaz, karşı tarafın olayı daha masum ve farklı algılaması bilinçli biçimde sağlanmış olur. Aynı şekilde bir çalışan, yöneticisine bir projenin geciktiğini söylerken gecikmenin kendi hatasından kaynaklandığını belirtmez bunun yerine yalnızca başka bir departmandan geç gelen bir dosyayı öne çıkarırsa, ortaya koyduğu bilgi tamamen uydurma olmayabilir ancak sorumluluğu görünmez hale getirecek şekilde düzenlenmiş olabilir. Bu yöntemin gücü, insan zihninin boşluklardan rahatsız olması ve bilinmeyen parçaları hızla tamamlamaya çalışmasıdır. İnsanlar günlük hayatta her olayın bütün ayrıntılarını öğrenemez, bu nedenle beyin sürekli kestirme yollar kullanır, anlatılan parçalar arasında bağ kurar ve mantıklı görünen bir bütün oluşturur. Eğer anlatıcı güvenilir, sakin, kendinden emin ya da duygusal olarak yakın biriyse, kişi çoğu zaman eksik parçaları sorgulamak yerine anlatıcının sunduğu çerçeveye uygun biçimde tamamlar. Manipülatör de bu noktada yalnızca hangi bilgiyi söyleyeceğini değil hangi bilgiyi söylememesi gerektiğini hesaplar.
Eksik bilgi stratejisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri seçilmiş doğrulardır. Seçilmiş doğrular, olayın yalnızca manipülatörün işine yarayan bölümlerinin anlatılmasıdır. Örneğin bir tartışmada karşı tarafın söylediği sert bir cümle aktarılır, ancak o cümleden önce saatlerce süren kışkırtma, hakaret veya baskı anlatılmaz. Böylece dışarıdan dinleyen kişi, tepki veren kişiyi sebepsiz yere öfkelenmiş dengesiz veya saldırgan biri olarak görebilir. Manipülatör burada yalan söylemek zorunda kalmaz; yalnızca tepkiyi gösterir, tepkiyi doğuran süreci karanlıkta bırakır. Bir başka yöntem zamanlamayı gizleme biçiminde ortaya çıkar. Olayların hangi sırayla gerçekleştiği çoğu zaman olayların kendisi kadar önemlidir fakat manipülatör bu sıralamayı değiştirerek veya belirsizleştirerek algıyı dönüştürebilir Mesela bir kişi, Ben sadece kendimi savundum diyebilir, fakat savunma olarak gösterdiği davranışın aslında olay başlamadan önce gerçekleşen bir saldırı olduğunu söylemez. Ya da O bana bağırdı, ben de konuşmayı kestim derken, bağırmadan önce karşı tarafı saatlerce görmezden geldiğini ve soruları cevapsız bıraktığını gizleyebilir. Bu durumda anlatılan parçalar doğru olsa bile, zaman sıralaması çıkarıldığı için olayın gerçek anlamı değişir.
Eksik bilgi stratejisinin en tehlikeli türlerinden biri de nedenleri saklayıp sonuçları göstermektir. Manipülatör yalnızca karşı tarafın verdiği tepkiyi anlatır, ancak bu tepkiye yol açan davranışlarını gizler. Bu yöntem özellikle ilişkilerde, aile içinde, arkadaşlık gruplarında ve iş yerindeki çatışmalarda sık görülür. Bir kişi, çevresine Artık bana güvenmiyor, sürekli hesap soruyor diyebilir ancak geçmişte defalarca yalan söylediğini çelişkili davranışlarda bulunduğunu veya önemli gerçekleri gizlediğini anlatmaz. Böylece karşı tarafın güvensizliği sebepsiz bir kişilik problemi gibi görünürken, bu güvensizliği doğuran davranışlar görünmez hale gelir. Manipülatörler eksik bilgiyi yalnızca kendilerini korumak için değil başkalarının birbirleriyle ilişkilerini bozmak için de kullanabilir. Bir kişiye, başka bir kişinin söylediği cümlenin yalnızca belirli bir kısmını aktararak kırgınlık, kıskançlık veya öfke oluşturabilirler. Örneğin Senin hakkında pek iyi konuşmadı diyerek ayrıntı vermemek, karşı tarafın zihninde gerçekte söylenenden çok daha ağır senaryolar oluşmasına neden olabilir İnsan zihni belirsizliği çoğu zaman en kötü ihtimalle doldurur ve manipülatör tam olarak ne söylendiğini açıklamadan yalnızca şüphe tohumu bırakarak iki insan arasındaki güveni sarsabilir.
Bu stratejide belirsiz ifadeler de önemli bir araçtır. Bazı şeyler duydum, Herkes aynı şeyi düşünüyor, Ben olsam dikkatli olurdum, Sana her şeyi söyleyemem, Zamanı gelince anlarsın gibi cümleler, somut bilgi vermeden güçlü bir etki oluşturur. Bu ifadeler karşı tarafın zihninde görünmez bir sis yaratır kişi ne olduğunu tam olarak bilmediği için kendini savunamaz, gerçeği kontrol edemez ve belirsizlik içinde düşünmeye başlar Manipülatör böylece bilgiye sahip olan taraf, karşısındaki ise bilgiye ulaşmaya çalışan taraf haline gelir ve bu dengesizlik, kontrol duygusunu güçlendirir. Eksik bilgi stratejisi bazen de karşı tarafın kararlarını yönlendirmek için kullanılır. Bir ürünün ilişkinin, iş teklifinin, yatırımın veya anlaşmanın yalnızca olumlu tarafları anlatılırken riskler, maliyetler, yükümlülükler ve uzun vadeli sonuçlar gizlenebilir. Kişi, bütün bilgilere sahip olduğunu sanarak karar verir ancak aslında kararının temeli seçilmiş ve süzülmüş verilerden oluşur. Daha sonra olumsuz sonuçlar ortaya çıktığında manipülatör Sen de kabul ettin veya Kararı sen verdin diyebilir. Oysa karar görünüşte özgür olsa da, kişinin önüne konulan bilgi çerçevesi baştan itibaren eksiktir.
Bu tür manipülasyonun en yaygın savunmalarından biri Sormadın ki cümlesidir. Manipülatör, bilginin önemli olduğunu bildiği halde karşı taraf açıkça sormadığı için açıklama yapmadığını söyler. Ancak sağlıklı iletişimde, bir kararın, güven ilişkisinin veya ortak sorumluluğun sonucunu etkileyebilecek önemli bilgiler, yalnızca karşı tarafın doğru soruyu bulmasına bağlı bırakılmaz. Bir kişi açıklamadığı bilginin karşı tarafın kararını değiştireceğini biliyorsa ve bunu bilerek saklıyorsa, burada yalnızca pasif bir suskunluk değil yönlendirilmiş bir sessizlik vardır. Bir başka sık kullanılan savunma ise Ben yanlış bir şey söylemedim ifadesidir. Bu cümle ilk bakışta mantıklı görünse de, manipülasyon yalnızca yanlış bilgi vermekle sınırlı değildir doğru bilgiyi bağlamından koparmak, gerekli ayrıntıları saklamak, önemli sorulara dolaylı cevap vermek ve karşı tarafı yanlış bir çıkarıma yönlendirmek de manipülatif olabilir. Çünkü iletişimde dürüstlük, yalnızca cümlelerin teknik olarak doğru olması değil, karşı tarafın gerçeği makul ölçüde doğru anlayabilmesini sağlayacak bütünlüğün korunmasıdır.
Eksik bilgi stratejisini kullanan kişiler çoğu zaman sorulara doğrudan cevap vermek yerine konuyu değiştirir, gereksiz ayrıntılarla konuşmayı uzatır ya da asıl sorunun çevresinde dolaşır. Bu davranış bazen bilgiyle boğma şeklinde ortaya çıkar. Manipülatör çok konuşur, sayısız ayrıntı verir, fakat kritik noktaya hiç değinmez. Karşı taraf, çok fazla bilgi aldığı için açıklama yapıldığını düşünür ancak konuşma bittikten sonra asıl sorusunun cevapsız kaldığını fark eder. Burada bilgi eksikliği, bilgi fazlalığının içine saklanmıştır. Örneğin Dün gece neden telefonunu kapattın sorusuna Zaten bütün gün çok yoğundum, toplantılar uzadı, trafik vardı, eve geldiğimde başım ağrıyordu, insanlar da sürekli arıyordu biçiminde uzun bir cevap verilebilir. Bu açıklama kulağa ayrıntılı gelse de telefonun neden kapatıldığına doğrudan cevap vermeyebilir. Manipülatör bu şekilde, açık bir sessizlik yerine konuşarak kaçınır ve karşı tarafın soruyu tekrar sormasını zorlaştırır.
Eksik bilgi stratejisinin psikolojik etkileri zamanla ağırlaşabilir. Bu yönteme uzun süre maruz kalan kişi, kendi algısından şüphe etmeye Belki ben yanlış anladım, Belki fazla büyütüyorum, Zaten bana yalan söylemedi gibi düşünceler geliştirmeye başlayabilir. Fakat kişi sürekli olarak olayların sonradan farklı yönlerini öğreniyor, önemli ayrıntılar hep geç ortaya çıkıyor ve her seferinde Bunu söylemeye gerek duymadım cevabını alıyorsa burada tekrar eden bir bilgi kontrolü modeli olabilir. Bu strateji, güven ilişkisini yavaş yavaş aşındırır çünkü güven yalnızca yalan söylenmemesine değil, önemli gerçeklerin saklanmayacağına dair beklentiye dayanır. İnsanlar yakın ilişkilerde her ayrıntının anlatılmasını beklemez, ancak kendilerini doğrudan etkileyen, kararlarını değiştirebilecek veya duygusal güvenliklerini sarsabilecek bilgilerin bilinçli biçimde gizlenmesi, ilişkinin görünmez zeminini çatlatır. Bir süre sonra kişi, söylenen her cümlenin arkasında gizli bir parça olup olmadığını düşünmeye başlar ve iletişim doğal bir paylaşım olmaktan çıkarak sürekli bir sorgulamaya dönüşür.
Eksik bilgi stratejisinin kullanıldığını anlamanın en önemli yollarından biri, anlatılan hikayelerde sürekli boşluklar bulunmasıdır. Olaylar açıklanırken kim, ne zaman, neden ve hangi sırayla sorularının cevabı sürekli değişiyor, ayrıntılar sonradan ortaya çıkıyor, verilen cevaplar teknik olarak doğru olsa bile bütünü açıklamıyor ve kritik noktalar yalnızca doğrudan sorulduğunda kabul ediliyorsa, burada dikkat edilmesi gereken bir örüntü vardır. Tek bir unutkanlık ya da iletişim hatası manipülasyon anlamına gelmez ancak aynı davranış tekrar ediyor ve her seferinde manipülatörün sorumluluktan kaçmasını sağlıyorsa, durum daha dikkatli değerlendirilmelidir. Bu yöntemle karşılaşıldığında yapılabilecek en etkili şeylerden biri, genel sorular yerine açık ve somut sorular sormaktır. Her şey yolunda mıydı sorusu kolayca yüzeysel bir cevapla geçiştirilebilirken Kimler vardı, Bu buluşma ne zaman planlandı, Daha önce onun orada olacağını biliyor muydun, Bu kararın bana etkisi ne olacak, Söylemediğin ve kararımı değiştirebilecek başka bir ayrıntı var mı gibi sorular, bilgi boşluklarını azaltabilir. Ancak burada amaç sorguya çekmek değil, belirsizliği ortadan kaldırmaktır.
Ayrıca verilen cevabın yalnızca doğru olup olmadığına değil, soruyu gerçekten cevaplayıp cevaplamadığına bakmak gerekir. Bir cevap çok uzun duygusal veya ayrıntılı olabilir fakat asıl soruya temas etmiyorsa, konuşmanın yeniden merkeze getirilmesi önemlidir. Bunları anlıyorum, fakat sorduğum şey telefonun neden kapalı olduğuydu gibi sakin ve doğrudan bir cümle, manipülatörün konuşmayı dağıtmasını zorlaştırabilir. Eksik bilgi stratejisine karşı sınır koymanın bir diğer yolu, önemli kararları yeterli bilgi olmadan vermemektir Bir kişi sürekli acele ettiriyor, ayrıntıları sonradan açıklayacağını söylüyor, sorulara net cevap vermiyor veya Bana güvenmiyor musun diyerek bilgi talebini duygusal bir probleme dönüştürüyorsa, kararın ertelenmesi sağlıklı olabilir. Güven, soru sormayı gereksiz kılan bir körlük değil, sorulara açık cevap verilebildiği bir şeffaflıktır.
Burada önemli olan nokta, her eksik anlatımın kasıtlı manipülasyon olmadığını unutmamaktır. İnsanlar unutabilir, olayları farklı hatırlayabilir, bazı ayrıntıları önemsiz görebilir veya konuşurken kendilerini yeterince açık ifade edemeyebilirler. Manipülasyonu belirleyen şey tek bir eksiklikten çok tekrar eden davranış örüntüsü, eksik bırakılan bilgilerin sürekli aynı kişiye avantaj sağlaması ve gerçekler ortaya çıktığında sorumluluk almak yerine kelime oyunlarına başvurulmasıdır. Sağlıklı iletişimde kişi, önemli bir ayrıntıyı atladığını fark ettiğinde bunu kabul eder, açıklamasını tamamlar ve karşı tarafın neden rahatsız olduğunu anlamaya çalışır. Manipülatif iletişimde ise kişi, eksikliği kabul etmek yerine karşı tarafı suçlar Sen yanlış anlamışsın, Sen sormadın, Bunu bilmen gerekmiyordu, Her şeyi anlatmak zorunda değilim veya Yine olay çıkarıyorsun gibi cümlelerle dikkatleri kendi davranışından uzaklaştırır.
Sonuç olarak eksik bilgi stratejisi, gerçeği tamamen yok etmek yerine onu parçalara ayıran, bazı bölümlerini aydınlıkta bırakırken bazılarını gölgede saklayan bir manipülasyon biçimidir. En etkili yanı, açık bir yalan gibi kolayca yakalanmaması, en tehlikeli yanı ise karşı tarafın yanlış sonuca kendi başına ulaştığını düşünmesini sağlamasıdır. Bu yüzden iletişimde yalnızca söylenenlere değil, sürekli olarak söylenmeyenlere cevapsız kalan sorulara, sonradan ortaya çıkan ayrıntılara ve olayların bağlamına da dikkat etmek gerekir Çünkü bazen manipülasyon, yanlış bir cümlede değil, doğru cümlenin hemen yanında bırakılan karanlık boşlukta gizlenir.
