Osmanlı medeniyetinde bir hükümdarın adı yalnızca sesle anılmaz, yalnızca yazıyla kayda geçmez, aynı zamanda çizgiyle, ritimle ve ölçüyle varlık kazanırdı; bu nedenle Kanuni Sultan Süleyman’ın tuğrası, basit bir imza olmanın çok ötesinde, bir çağın hukuk anlayışını, devlet ciddiyetini ve estetik disiplinini aynı yüzeyde bir araya getiren sessiz fakat son derece güçlü bir anlatı olarak karşımıza çıkar. Tuğra, ilk bakışta karmaşık ve girift bir hat kompozisyonu gibi görünse de, aslında kendi içinde son derece katı bir matematiğe, belirli oranlara ve yüzyıllar içinde oturmuş kurallara bağlıdır; Kanuni’nin tuğrasında da bu düzen, sultanın adını, babasının adını ve hükümranlık iddiasını tek bir nefesle okunabilecek şekilde bir araya getirirken, çizgilerin birbirine değdiği her noktada devlet aklının sürekliliğini sezdirir.
Kanuni Sultan Süleyman’ın uzun saltanatı boyunca imparatorluk yalnızca coğrafi olarak genişlememiş, aynı zamanda hukuki ve idari anlamda da derinleşmiş, bu durum tuğranın sembolik gücünü daha da artırmıştır; zira tuğra, fermanın başında yer aldığında yalnızca “ben buyuruyorum” anlamına gelmez, aynı zamanda bu buyruğun kanunla, düzenle ve meşruiyetle çevrelendiğini de ilan eder. Tuğranın yukarı doğru uzanan çizgileri, yani tuğlar, göğe yönelen bir iktidar iddiasını değil, aksine sınırlarını bilen fakat gücünden emin bir devlet duruşunu temsil ederken, yatayda genişleyen kıvrımlar imparatorluğun yayılmacı değil, kuşatıcı ve düzenleyici karakterine işaret eder; bu denge, Kanuni döneminin “kanun” vurgusuyla birleştiğinde, çizginin adeta hukuki bir metin gibi okunmasına imkan tanır.
Hat sanatının inceliğiyle tezhip sanatının ihtişamı bir araya geldiğinde, Kanuni’nin tuğrası yalnızca resmi belgelerde değil, zihinsel bir hafızada da yer edinmiş, zamanla sultanın kendisinden bağımsız bir sembole dönüşerek Osmanlı devlet aklının görsel özeti haline gelmiştir; bu yüzden bugün bir tuğraya bakıldığında, isim okunmasa bile onun bir hüküm, bir karar ve bir sorumluluk taşıdığı sezilir. Özellikle Kanuni Sultan Süleyman’ın tuğrası, estetik ile otorite arasındaki çizginin ne kadar ince ve hassas tutulabileceğini gösteren nadir örneklerden biridir; çünkü burada gösterişten uzak ama ihtişamdan da taviz vermeyen bir dil kullanılır ve bu dil, dönemin dünya siyasetinde Osmanlı’nın konumunu sessiz fakat net bir biçimde ifade eder.
Tuğranın kalıcılığı da buradan gelir; bir kılıç paslanabilir, bir saray yıkılabilir, bir fetih unutulabilir, fakat doğru oranlarla, bilinçle ve anlamla oluşturulmuş bir sembol, yüzyıllar sonra bile bakana hala bir düzen hissi verebilir ve Kanuni’nin tuğrası tam olarak bunu başarır. Bugün bu tuğra, yalnızca tarih kitaplarında ya da müze vitrinlerinde değil, kolektif hafızada da yaşamaya devam eder; çünkü o, bir insanın imzası olmaktan çıkıp bir devletin karakterini anlatan çizgisel bir manifesto haline gelmiştir.
