Eski Türk topluluklarında ateş yalnızca soğuktan korunmak, yemek pişirmek ya da karanlığı aydınlatmak için kullanılan sıradan bir unsur değildi ateşin kötülükleri uzaklaştırdığına, kirlenmeyi giderdiğine ve insanı görünmeyen tehlikelerden koruyabildiğine ilişkin güçlü inanışlar bulunuyordu. Bu nedenle ateşe saygısızlık etmekten kaçınılıyor, onun üzerinden atlamak ya da arasından geçmek bazı dönem ve topluluklarda arınma ve korunma düşüncesinin bir parçası haline geliyordu. Bu inanışın en dikkat çekici örneklerinden biri, iki ateş arasından geçirme geleneğiydi. Belirli bir mesafeyle yakılan iki ateşin arasından yalnızca insanlar değil, bazı anlatı ve tarihi kayıtlarda elçiler, yolcular, eşyalar ve hayvanlar da geçirilebiliyordu buradaki düşünce ateşin fiziksel olarak bir şeyi yakması değil, kişinin ya da nesnenin üzerinde bulunduğuna inanılan uğursuzluğu, kötülüğü veya manevi kirlenmeyi geride bırakmasıydı.
Bu geleneğin en ilginç tarihi izlerinden biri 13. yüzyılda karşımıza çıkar. Fransisken seyyah Giovanni da Pian del Carpine, Moğol topraklarına yaptığı yolculuğu anlatırken yabancı elçilerin ve beraberlerinde getirdikleri hediyelerin iki ateş arasından geçirildiğinden söz eder bunun hükümdara karşı kötü bir niyet veya zararlı bir şey taşınması ihtimaline karşı uygulanan bir arındırma ve korunma işlemi olduğu anlaşılmaktadır Ancak burada önemli bir ayrıntı vardır. Bu kayıt doğrudan bütün eski Türk toplumlarının değişmez bir törenini kanıtlamaz, çünkü Türk ve Moğol bozkır kültürleri tarih boyunca birbirleriyle yoğun biçimde etkileşmiş, bazı inanç ve uygulamalar ortak kültürel alanlarda yaşamıştır. Ateşin arındırıcı kabul edilmesinin arkasında ise oldukça güçlü bir sembolik düşünce bulunuyordu. Ateş karanlığı yok ediyor, hastalık taşıyan şeyleri yakabiliyor, soğuğu uzaklaştırıyor ve maddeleri dönüştürüyordu dolayısıyla günlük hayatta gözle görülebilen bu dönüştürücü güç, zamanla görünmeyen kötülükleri de ortadan kaldırabileceğine ilişkin kutsal bir anlam kazanmış olabilir.
Türk halk kültürünün sonraki dönemlerinde de ateşle bağlantılı benzer izlere rastlanması dikkat çekicidir. Ateş üzerinden atlama dumanla tütsüleme, kötü etkilerden korunmak amacıyla ateş veya közden yararlanma gibi uygulamalar farklı coğrafyalarda ve farklı biçimlerde yaşamaya devam etmiştir. Bunların tamamını tek bir kesintisiz ritüelin değişmeden günümüze ulaşmış biçimleri olarak görmek doğru değildir ancak ateşin temizleyici, koruyucu ve dönüştürücü gücü düşüncesinin oldukça uzun bir kültürel hafızaya sahip olduğu açıktır. Belki de iki ateş arasından geçmenin en etkileyici tarafı tam olarak burada saklıdır. İnsan bir taraftan ateşlerin arasına girerken diğer taraftan çıktığında fiziksel olarak aynı insandır, fakat ritüelin dünyasında artık üzerinde taşıdığı kötülüğü geride bırakmış görünmeyen bir sınırı aşmış ve yeni bir alana temizlenerek adım atmıştır. Çünkü kadim dünyada ateş yalnızca yakan şey değildi bazen insanın geride bırakmak istediği karanlıkla arasına çektiği ışıklı bir sınırdı.
