Hayvan hakları, yalnızca duygusal bir merhamet meselesi değil, bir toplumun etik düzeyi, hukuk anlayışı ve vicdani gelişmişliğinin somut bir göstergesidir. Bu yaklaşım, Türkiye’de yürürlükte olan Hayvanları Koruma Kanununun amaç ve kapsamıyla da açık biçimde ortaya konmuştur, çünkü söz konusu kanun hayvanları eşya olarak değil, acı çekebilen, korunması gereken canlı varlıklar olarak tanımlar ve insanın hayvanlar üzerindeki sorumluluğunu hukuki bir zemine oturtur.
Hayvanları Koruma Kanunu’nun temel amacı, hayvanların yaşama hakkını güvence altına almak, onların acı, eziyet ve kötü muameleden korunmasını sağlamak ve insan–hayvan ilişkilerini etik kurallar çerçevesinde düzenlemektir. Bu kapsamda kanun, sahipsiz hayvanların korunması, bakımı, kısırlaştırılması ve tedavi edilmesini kamu kurumlarının ve yerel yönetimlerin sorumluluğu olarak tanımlar, aynı zamanda hayvanlara yönelik işkence, kötü muamele, terk etme ve öldürme gibi fiilleri yasaklayarak bunlara idari ve cezai yaptırımlar öngörür.
Kanunun içeriği, hayvan haklarının yalnızca sokak hayvanlarıyla sınırlı olmadığını açıkça gösterir. Ev hayvanları, çiftlik hayvanları, deney hayvanları ve yaban hayvanları için de ayrı ayrı koruma ilkeleri belirlenmiş, deneylerde zorunluluk, etik kurul onayı ve en az acı şartı getirilmiş, hayvanların doğal yaşam alanlarının korunması ise kamu yararı kapsamında değerlendirilmiştir yani hayvan hakları bireysel iyi niyetin ötesine geçerek kurumsal bir sorumluluk alanına taşınmıştır.
Bu çerçevede hayvan hakları, yalnızca hayvanları sevmek değil, onlarla birlikte yaşamanın hukukunu ve ahlakını kabul etmek anlamına gelir. Hayvanları Koruma Kanunu’nun varlığı, toplumun bu konuda attığı önemli bir adımdır ancak gerçek karşılığını, yasaların uygulanması, toplumsal farkındalık ve bireysel sorumluluk bilinciyle bulur, çünkü bir toplumun medeniyet seviyesi, en savunmasız olana nasıl davrandığıyla ölçülür ve hayvanlar bu ölçütün en sessiz ama en güçlü tanıklarıdır.
Hayvanlara yönelik fiiller yalnızca ahlaki bir sorun değil, açık biçimde cezai ve hukuki sorumluluk doğuran suç ve kabahatlerdir. Türkiye’de 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve 2021’de yapılan değişikliklerle (7332 sayılı Kanun) birlikte, hayvanlara kasten zarar verme, işkence etme, öldürme, cinsel saldırıda bulunma ve dövüştürme gibi eylemler artık Türk Ceza Hukuku kapsamında suç sayılmakta ve hapis cezası öngörülmektedir. Buna ek olarak hayvanı terk etme, bakımsız bırakma, aç susuz bırakma, yasaklı müdahalelerde bulunma gibi fiiller idari para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır.
Hukuki sorumluluk yalnızca bireylerle sınırlı değildir. Belediyeler ve ilgili kamu kurumları, sahipsiz hayvanların korunması, kısırlaştırılması, tedavisi ve barınması konusunda görevlerini yerine getirmediklerinde idari ve hukuki sorumluluk altına girerler. Ayrıca hayvanlara verilen zarar nedeniyle, fail hakkında maddi ve manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir. Bu düzenlemeler, hayvanlara yönelik şiddetin, cezasız kalan bir davranış değil, toplum düzenini bozan ve hukukun doğrudan müdahale ettiği bir ihlal olduğunu açıkça ortaya koyar ve hayvan haklarını vicdani çağrının ötesinde bağlayıcı bir hukuk normu hâline getirir.
