Hasta olmamak, sağlıklı olmak değildir, çünkü sağlık yalnızca hastalığın yokluğu değil, bedenin, zihnin ve duyguların birbiriyle uyum içinde çalışabildiği canlı bir dengedir ve bu denge çoğu zaman bozulmaya başladığında bile hasta etiketi henüz konulmadığı için fark edilmez. Modern hayat, sağlığı genellikle ölçülebilir sonuçlara indirger; ateş yoksa, ağrı dayanılabilir düzeydeyse, günlük işler aksatılmıyorsa kişi kendini sağlıklı sayar, oysa bu durum çoğu zaman bedenin güçlü olduğu değil, henüz tamamen çökmemiş olduğu anlamına gelir ve bu iki hâl birbirine sıkça karıştırılır.
Bir insan hasta olmayabilir ama sürekli yorgun, huzursuz, uykusuz, gergin ya da duygusal olarak donuk olabilir; sabahları zor uyanıyor, gün boyunca zihni bulanıklaşıyor, küçük şeylere tahammül edemiyor ve dinlendiğinde bile toparlanamıyorsa, ortada bir sağlık hâlinden çok, sürdürülen bir dayanma biçimi vardır ve bu dayanma, çoğu zaman normalleştirilmiştir. Hasta olmamak, bedenin verdiği küçük sinyallerin bastırılmasıyla da mümkün olabilir; baş ağrısı geçici diye önemsenmez, mide sorunları strese bağlanır, çarpıntılar yoğunlukla açıklanır, uyku bozuklukları çağın bedeli sayılır ve bu açıklamalar, sağlığın aslında sessizce geri çekildiğini gizler.
Sağlıklı olmak ise farklı bir şeydir; sağlıklı olmak, bedenin kendini toparlayabilmesi, uykunun gerçekten dinlendirmesi, zihnin sürekli alarm halinde olmaması, duyguların bastırılmadan akabilmesi ve insanın kendi sınırlarını fark edip onlara saygı gösterebilmesiyle ilgilidir ve bu hal, yalnızca hastane sonuçlarıyla ölçülemez. Toplumda yaygın olan “şükret, daha kötüsü de var” yaklaşımı, hasta olmamayı yeterli bir hedef gibi sunar; oysa sağlık, sadece hayatta kalmak değil, hayatın içinde canlı kalabilmek demektir ve bu canlılık, çoğu zaman performansla değil, dengeyle mümkündür.
Bu yüzden hasta olmamak bir eşik, sağlıklı olmak ise bir süreçtir; biri pasif bir durum, diğeri aktif bir ilişki halidir ve aradaki fark anlaşılmadıkça, insanlar kendilerini sağlıklı sanarak aslında ihmal edilmiş bir bedenle yaşamaya devam eder. Kısacası hasta olmamak, sağlık için gerekli ama yeterli değildir; gerçek sağlık, bedenle kurulan ilişkinin niteliğinde gizlidir ve bu ilişki ancak dinlemeyi, yavaşlamayı ve kendine karşı dürüst olmayı göze aldığımızda güçlenir.
