İnsanlık tarihini yeniden yazdıran Göbeklitepe, yalnızca devasa taş sütunları ve olağanüstü mimarisiyle değil, üzerinde yer alan gizemli sembollerle de araştırmacıları şaşırtmaya devam ediyor. Bu semboller arasında en çok dikkat çekenlerden biri ise, ilk bakışta son derece sade görünen ancak anlamı hala kesin olarak çözülememiş olan H sembolüdür. Yaklaşık 11.500 ila 12.000 yıl öncesine tarihlenen bu işaret, yalnızca dekoratif bir motif olarak görülmeyecek kadar özenle işlenmiş ve farklı dikilitaşlarda tekrar edilmiştir Arkeologlar, tarihçiler ve sembol araştırmacıları bu küçük işaretin neden defalarca kullanıldığı sorusuna hala kesin bir cevap verememektedir. Göbeklitepe'de bulunan T biçimli dev kalker sütunların bir kısmında yer alan bu sembol, günümüzde kullandığımız Latin alfabesindeki H harfine benzediği için bu isimle anılmaktadır Ancak bunun bir harf olduğu yönünde hiçbir bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Bu benzerlik yalnızca modern insanların yaptığı görsel bir benzetmedir. Aslında Göbeklitepe'nin inşa edildiği dönemde bugün bildiğimiz anlamda yazı henüz ortaya çıkmamıştı. Bu nedenle araştırmacılar söz konusu işaretin bir harften ziyade bir kavramı, bir inancı, bir yönü ya da sembolik bir sistemi temsil etmiş olabileceğini düşünmektedir
En ilginç ayrıntılardan biri, H sembolünün rastgele taşın herhangi bir yerine kazınmamış olmasıdır. Bazı dikilitaşlarda yılanlar, tilkiler akbabalar örümcek benzeri figürler ve diğer hayvan kabartmalarıyla aynı kompozisyon içerisinde yer alır. Bu durum, sembolün tek başına değil, belirli bir anlatının parçası olabileceği ihtimalini güçlendirmektedir. Arkeolojik yorumlara göre Göbeklitepe'deki hayvan figürleri yalnızca çevrede yaşayan canlıları tasvir etmiyor olabilir bazı araştırmacılar bunların doğa güçlerini, mevsimleri, gökyüzünü veya toplumsal hafızayı simgelediğini öne sürmektedir. Eğer bu yorum doğruysa, H sembolü de bu görsel dilin önemli bir parçası olabilir. Bazı bilim insanları bu işaretin iki farklı dünya arasında kurulmuş sembolik bir köprüyü temsil etmiş olabileceğini düşünmektedir. Üst ve alt çizgiler gökyüzü ile yeryüzünü, ortadaki bağlantı ise bu iki alem arasındaki ilişkiyi anlatıyor olabilir. Bu yorum kesinleşmiş değildir ancak tarih öncesi toplumlarda gök, yer ve insan arasındaki bağın kutsal kabul edildiği düşünüldüğünde, bu ihtimal dikkat çekici bulunur.
Başka bir görüş ise H sembolünün mimari veya törensel bir işaret olduğu yönündedir. Göbeklitepe'nin sıradan bir yerleşim alanı değil büyük olasılıkla ritüel amaçlı kullanılan anıtsal bir merkez olduğu düşünülmektedir. Böyle bir yapıda tekrar eden semboller, farklı alanları ayıran işaretler tören düzenini belirleyen işaretleyiciler veya belirli toplulukları temsil eden semboller olarak kullanılmış olabilir Göbeklitepe üzerine çalışan bazı araştırmacılar, sembolün gökyüzü gözlemleriyle bağlantılı olabileceği ihtimalini de tartışmaktadır Yapının belirli doğrultularının göksel olaylarla ilişkili olabileceğine dair çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Bu nedenle H işaretinin belirli bir yıldız grubunu, göksel döngüyü ya da yön sistemini temsil etmiş olabileceği öne sürülse de, bu görüşü kesin biçimde doğrulayan bir kanıt henüz bulunmamaktadır.
İlginç olan noktalardan biri de benzer geometrik işaretlerin farklı coğrafyalarda ve farklı dönemlerde de görülmesidir. Ancak bu benzerlikler kültürel bir bağlantının kanıtı değildir. Basit geometrik şekiller, birbirinden bağımsız toplumlarda da ortaya çıkabilir. Bu nedenle yalnızca şekil benzerliğinden hareketle doğrudan bir ilişki kurmak bilimsel açıdan doğru kabul edilmez. Yine de bu durum insanların tarih boyunca benzer sembolik anlatım biçimlerine yönelmiş olabileceğini düşündürmektedir. Göbeklitepe'nin keşfiyle birlikte tarih öncesi insanların yalnızca avcı ve toplayıcı topluluklardan ibaret olmadığı anlaşılmıştır. Böylesine büyük ve planlı taş yapıları inşa edebilen insanların gelişmiş bir sembol dünyasına sahip olması da şaşırtıcı değildir. H sembolü, belki de bu dünyaya açılan en küçük ama en önemli kapılardan biridir. Çünkü bazen tek bir işaret binlerce kelimenin anlatamadığını ifade edebilir.
Bugün arkeoloji dünyasında H sembolünün kesin anlamı konusunda ortak bir görüş bulunmamaktadır. Onu bir harf, bir tanrı simgesi bir yön işareti veya göksel bir kod olarak tanımlamak için yeterli kanıt yoktur. Bilimsel yaklaşım, mevcut verilerin izin verdiği sınırlar içinde kalmayı gerektirir. Ancak tam da bu belirsizlik, sembolü daha da ilgi çekici hale getirmektedir. On iki bin yıl önce bir insanın taşa özenle işlediği bu küçük şekil, günümüzde yeni sorular sorduruyor. Belki de Göbeklitepe'nin gerçek sırrı dev sütunlarında değil, gözden kaçabilecek kadar sade görünen bu küçük işaretlerin ardında saklıdır. İnsanlık tarihinin en eski anıtsal merkezlerinden birinde tekrar tekrar karşımıza çıkan H sembolü, geçmişten bugüne ulaşan sessiz bir mesaj gibi durmaktadır. Onu gerçekten anlayabileceğimiz gün gelip gelmeyeceğini henüz bilmiyoruz. Ancak kesin olan bir şey var. Bazen tarihin en büyük gizemleri, en büyük yapılar değil, en küçük semboller içinde saklanır.
