Donnie Darko, zaman yolculuğunu ya da alternatif evrenleri açıklamaya çalışan bir film olmaktan çok, insan bilincinin en ağır sorusunu izleyicinin önüne koyan karanlık bir düşünce deneyi gibidir. Film esasen şunu sorar; eğer sonunu bilseydin, yine de aynı hayatı yaşamayı seçer miydin, yoksa bilginin ağırlığı seni eylemsizliğe mi sürüklerdi?
Donnie’nin yaşadığı şey klasik anlamda bir kader hikayesi değildir, çünkü kader burada dışsal bir yazgı olarak değil, bilincin içine sızmış bir zorunluluk olarak işler. Donnie geleceği öğrendikçe özgürleşmez, tam tersine seçimlerinin ahlaki bedelini taşımaya başlar ve bu noktada film, özgür iradenin çoğu zaman sandığımız gibi sınırsız bir özgürlük değil, ağır bir sorumluluk biçimi olduğunu ima eder.
Frank figürü bu bağlamda bir rehber, bir şeytan ya da bir zaman yolcusu olmaktan ziyade, insanın kendi ölüm fikriyle kurduğu içsel diyaloğun cisimleşmiş halidir. Frank Donnie’ye emir vermez, onu tehdit etmez, yalnızca hatırlatır ve bu hatırlatma şudur; kaçabilirsin, ama kaçtığında başkaları ödeyecek, kalabilirsin, ama bedelini sen vereceksin. İşte bu yüzden Donnie’nin asıl mücadelesi dünya ile değil, kendi vicdanıyla olur.
Film boyunca tekrar eden “neden?” sorusu, ergen bir isyanın ötesinde, varoluşun en çıplak halidir. Donnie öğretmenlerine, ailesine, dine, toplumsal normlara değil aslında evrene sorar; eğer her şey bir plana dahilse, acının anlamı nedir, eğer hiçbir şey planlı değilse, fedakarlık neden bu kadar değerlidir?
Donnie Darko’nun banliyö atmosferi özellikle steril ve düzenlidir, çünkü film kaosun genellikle karanlık sokaklarda değil, en güvenli görünen hayatların tam ortasında doğduğunu söyler. Düzenli evler, gülümseyen aileler ve iyi–kötü ikiliğine indirgenmiş ahlak anlayışı, Donnie’nin zihnindeki karmaşıklığı taşıyamaz ve bu yüzden sistem, onu sorunlu olarak etiketler, çünkü sorgulayan birey her zaman düzen için bir tehdittir.
Final sahnesi, sinema tarihinin en sessiz ama en sert varoluşsal kabullerinden biridir. Donnie ölümü seçmez, daha doğru bir ifadeyle ölümü arzulamaz, sadece kaçmamayı seçer ve bu tercih, Camus’nün Sisifos’undan farklı olarak umuda değil, anlamın sorumluluğuna dayanır. Donnie’nin gülümsemesi mutluluktan değil, artık bilmenin verdiği ağırlığı taşıyabilecek bir bilince ulaşmış olmasındandır.
Bu yüzden Donnie Darko, ne oldu sorusuyla değil, ne anladın sorusuyla ölçülen bir filmdir. Gençken yalnızlık ve yabancılaşma gibi okunur, yetişkinlikte etik ve fedakarlık olarak hissedilir ve her izleyişte şu rahatsız edici düşünceyi yeniden duyurur; belki de özgürlük, istediğini yapmak değil, sonucu bildiğin halde doğru olanı seçmektir.
