Asrın felaketi olarak anılan Çernobil Nükleer Felaketi, yalnızca bir santral kazası değil, insan hatasıyla teknolojik kibirin birleştiğinde ne kadar yıkıcı olabileceğini gösteren küresel bir kırılma noktasıdır. 26 Nisan 1986’da, Sovyetler Birliği sınırları içindeki Çernobil Nükleer Santrali’nin 4 numaralı reaktöründe yapılan hatalı bir güvenlik testi sırasında gerçekleşen patlama, tarihte ilk kez bir nükleer kazanın kıtalar arası sonuçlar doğurmasına neden olmuştur.
Felaketin asıl ağırlığı patlamadan çok sonrasında ortaya çıkmıştır. Reaktör çekirdeğinin açığa çıkmasıyla atmosfere yayılan radyasyon, Ukrayna, Belarus ve Rusya başta olmak üzere Avrupa’nın büyük bölümüne taşınmış, milyonlarca insan doğrudan ya da dolaylı olarak maruz kalmış, özellikle tiroit kanserleri ve genetik etkiler yıllar içinde dramatik biçimde artmıştır. Çernobil anlık bir ölüm değil, nesiller süren bir hastalık zinciri yaratmıştır.
İnsan faktörü bu olayın merkezindedir. Tasarım hataları, güvenlik protokollerinin ihlali, hiyerarşik baskı ve sistemi sorgulamama kültürü, küçük bir testi geri dönüşü olmayan bir felakete dönüştürmüştür. Bu nedenle Çernobil, teknolojik bir kazadan çok yönetim ve zihniyet felaketi olarak değerlendirilir.
Toplumsal hafıza açısından bakıldığında ise en çarpıcı sembol, bir gecede boşaltılan Pripyat şehridir. Oyuncakları yerde kalan evler, yarım bırakılmış okullar ve doğanın insan yapımı alanları geri alışı, Çernobil’i yalnızca bilimsel değil, varoluşsal bir uyarı haline getirir. Çernobil felaketi, insanın doğaya hükmettiğini sandığı anda, en kırılgan noktasını açığa çıkartmıştır. Bugün Çernobil, nükleer enerji tartışmalarında hala referans noktasıdır. Felaket şunu öğretmiştir; teknoloji ne kadar ileri olursa olsun, şeffaflık, denetim ve sorumluluk yoksa, bedel yalnızca bugünün değil, geleceğin de omuzlarına yüklenir.
