Ateşle Mühürlenen Bilgi: Eski Dönemlerde Cadılık, Güç, İktidar ve Cezalandırmanın Karanlık Tarihi

Cadılık, tarih boyunca yalnızca doğaüstü güçlerle ilişkilendirilen bir inanç biçimi değil, aynı zamanda bilginin kimde kalacağına, korkunun nasıl yönetileceğine ve iktidarın kendini hangi bedenler üzerinden tahkim edeceğine dair derin bir mücadele alanı olmuştur; çünkü “cadı” olarak adlandırılan figür, çoğu zaman toplumun sınırlarında değil, tam merkezinde duran ve düzeni sessizce tehdit eden bir bilinç biçimini temsil etmiştir. Antik çağlardan Orta Çağ’ın karanlık geçitlerine uzanan bu uzun zaman çizgisinde cadılar, yalnızca büyü yapan kişiler olarak değil, bitkileri tanıyan şifacılar, doğum ve ölüm döngüsüne eşlik eden kadınlar, rüyalar ve sezgiler yoluyla bilgi aktaran figürler olarak algılanmış, yani iktidarın denetleyemediği bir bilgi hattını taşımışlardır; tam da bu nedenle, güçleri korkuyla, korku ise cezalandırmayla bastırılmak istenmiştir.

Özellikle Avrupa Orta Çağı’nda cadılık kavramı, bireysel bir inanç ya da pratik olmaktan çıkarılarak kolektif bir tehdit anlatısına dönüştürülmüş, kilise ve feodal iktidar, görünmez düşman fikrini diri tutarak hem toplumsal korkuyu yönetmiş hem de itaat mekanizmalarını güçlendirmiştir; çünkü görünmeyen bir düşman, görünen otoritenin meşruiyetini artırır. Bu dönemde cadılar, çoğunlukla kadınlardan seçilmiş olsa da asıl hedeflenen cinsiyet değil, kontrol edilemeyen otonomiydi; yalnız yaşayanlar, miras sahibi olanlar, doğum bilgisine hakim ebeler, bitkilerle tedavi uygulayan şifacılar ya da sessizliğiyle bile rahatsızlık uyandıranlar, “cadı” damgasıyla sistemin dışına itilmiş ve sembolik olarak yok edilmiştir.

Cadılığın gücü, ateş toplarında ya da lanetlerde değil, bilginin aktarım biçiminde saklıydı; yazıya dökülmeyen, usta çırak ilişkisiyle, fısıltıyla, ritüelle ve sezgiyle aktarılan bu bilgi, merkezi otorite için hem denetlenemez hem de tehditkar kabul edilmiş, çünkü kitapla değil bedenle taşınan bilgi, yasayla kolayca susturulamazdı.

Bu korkunun kurumsallaşmış halini anlamak için Malleus Maleficarum adlı esere bakmak yeterlidir; cadı avlarının el kitabı sayılan bu metin, yalnızca cadıların nasıl tespit edileceğini değil, nasıl sorgulanacağını, nasıl suçlu ilan edileceğini ve nasıl cezalandırılacağını da ayrıntılarıyla tarif ederek, adaletin yerini ritüelleştirilmiş bir şiddete bırakmıştır. Cadıların cezalandırılması, çoğu zaman hukuki olmaktan çok teatral bir nitelik taşımış, meydanlarda yakılan bedenler yalnızca bir infaz değil, izleyenlere verilen bir mesaj haline gelmiştir: “Bilgiye izinsiz dokunmanın bedeli budur.” Bu gösteriler, korkunun kolektif hafızaya kazınmasını sağlamış ve itiraz ihtimalini daha doğmadan bastırmıştır. yüzyıla gelindiğinde bile bu zihniyetin hala canlı olduğunu gösteren en çarpıcı örneklerden biri Salem Witch Trials olmuştur; burada görülen şey, büyüye dair somut kanıtların yokluğuna rağmen, korkunun nasıl hızla bir yargı makinesine dönüştüğü ve bireysel husumetlerin, toplumsal paranoyayla birleşerek ölümcül sonuçlar doğurduğudur.

Cadıların iktidarı, hiçbir zaman tahtlarda ya da ordularda olmadı; onların gücü, doğayı okuma yetisinde, insan psikolojisini sezme becerisinde ve yaşamın kırılgan anlarında rehberlik edebilme kabiliyetinde saklıydı ve tam da bu yüzden, ataerkil ve merkezi yapılar için görünmez ama son derece tehlikeliydi. Cezalandırma ise yalnızca geçmişi silmek için değil, geleceği şekillendirmek için kullanıldı; yakılan her cadı, bir sonraki nesle “sus”, “bilme”, “sorma” mesajı bıraktı ve bu mesaj, yüzyıllar boyunca kadın bilgisinin geri çekilmesine, sezgisel bilginin küçümsenmesine ve rasyonel görünen ama tek merkezden kontrol edilen bir aklın yüceltilmesine hizmet etti. Bugünden bakıldığında cadı avları, irrasyonel bir geçmişin utanç verici sayfaları gibi sunulsa da derinlemesine incelendiğinde, bunun aslında iktidar, bilgi ve korku arasındaki kadim ilişkinin son derece sistematik bir tezahürü olduğu görülür; cadılar, büyü yaptıkları için değil, bağımsız düşündükleri için cezalandırıldılar.

Ve belki de en çarpıcı gerçek şudur: Cadılar yok edilmedi, yalnızca isim değiştirdiler; bugün hala rahatsız edici sorular soranlar, sistemin açıklarını işaret edenler ve sessiz çoğunluğun bastırdığı sezgileri dile getirenler, aynı refleksle hedef haline getiriliyor, çünkü iktidar biçimleri değişse de korkunun dili, tarih boyunca neredeyse hiç değişmiyor.