Son yıllarda demans ve Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklar üzerine yapılan araştırmalar, yalnızca yaşlanmanın değil, yaşam tarzı ve zihinsel uyaranların da etkili olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle 20 yılı aşkın süren bir çalışmada, yalnızca hafıza veya mantıksal akıl yürütme odaklı egzersizlerin değil, beynin işlem hızını geliştiren özel eğitimlerin risk azaltıcı etkisi dikkat çekici bir şekilde ortaya çıktı. Bu, speed of processing (işlem hızı) eğitimleri, görsel uyaranları hızla tanıma, dikkat alanını genişletme ve karar verme hızını artırma becerisini hedefliyor, dolayısıyla basit hafıza tekrarından çok daha aktif ve dinamik bir bilişsel uyarım sunuyor.
Çalışmanın güçlü yönlerinden biri, yaklaşık 2,800 sağlıklı yetişkinin 65 yaş ve üzeri bireyler olarak 1998–1999 yıllarında dahil edilip, 20 yıllık takip verilere dayalı olarak demans teşhis oranlarının izlendiği uzun dönemli yapı olmasıdır. Bu tür uzun süreli randomize kontrollü çalışmalar tıp alanında veri kalitesi açısından altın standart olarak kabul edilir, çünkü yalnızca kesitsel bir anlık ilişki değil, yaşam süreçleri boyunca ortaya çıkan gerçek etkileri ölçer. İşlem hızı eğitimine katılan ve aynı zamanda izleyen yıllarda booster adı verilen ek destek oturumlarına giren katılımcılar, demans teşhisi alma olasılığını yaklaşık %25 oranında düşürmüşlerdir. Bu, belleğe veya mantıksal neden çıkarma egzersizlerine devam edenlerin ya da kontrol grubuna kıyasla anlamlı bir fark oluşturmuştur.
Bu bulgunun arkasındaki biyolojik nedenler doğrudan net olmasa da, araştırmacılar beyindeki, kognitif rezerv kavramına işaret ediyor. Beynin zaman içinde yeni bağlantılar kurma, farklı nöral yolları etkinleştirme ve hasara karşı daha dirençli hale gelme kapasitesi sağlıyor. İşlem hızı eğitimi gibi dinamik bilişsel süreçler, özellikle dikkat ve hızlı tepki gerektiren görevlar sırasında pek çok beyin bölgesini eşzamanlı olarak çalıştırır. Bu durum, ağırlıklı olarak tek bir hafıza deposunu kullanmaktan çok daha geniş ölçekte nöral uyaran üretir ve bu da zaman içinde beynin genel dayanıklılığını artırabilir.
Bu çalışma, demans riskini azaltmak için sadece uzun saatler süren egzersizlere veya pahalı terapi programlarına ihtiyaç olmadığını düşündürüyor. Yaklaşık 10–12 saat süren başlangıç eğitimleri ve yıllar içindeki kısa takviye seansları, toplamda 20 yıl boyunca ölçülebilir bir fark yarattı. Tabii bu yaklaşımın tek başına yeterli olmadığını da unutmamak gerekir. Bilişsel stimülasyonun yanı sıra sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, sosyal bağlar ve iyi uyku gibi yaşam tarzı faktörleri de bütünsel bir beyin sağlığı stratejisinin parçalarıdır.
Sonuç olarak, bu bulgular yalnızca bilimsel bir merak konusu değil, aynı zamanda günlük yaşamda uygulanabilir. Davranışsal bir strateji olarak dikkat çekiyor. Geleneksel hafıza oyunlarının ötesine geçmek, beynin hız ve dikkat ağlarını aktif tutmak, ilerleyen yaşlarda bile nörolojik sağlığı korumada güçlü bir rol oynayabilir.
Kaynak; https://neurosciencenews.com/
