Çoğu zaman fark edilmeden başlayan, ama zamanla insanın kendi sesini boğan bir iç yolculuktur, birinin beklentilerini, korkularını, yarım kalmış umutlarını ve gerçekleşmemiş ihtimallerini, sanki kendi kaderinmiş gibi omuzlamaya başladığında olur ve sen aslında yürüdüğünü sanırken, başkasının çizdiği bir haritada dolaşırsın. Bu hal, en çok iyi niyet kılığında gelir, onun için, bizim için, benden bunu bekliyorlar, gibi cümleler, zamanla kendi arzularının önüne geçer ve bir gün durup baktığında, ne istediğini değil, senden ne istendiğini çok net bildiğini fark edersin, işte tam o noktada, hayal senin değildir ama bedelini sen ödersin.
Başkasının hayaline hapsolmuş bir insan genellikle yorulduğunu geç fark eder, yorgunluk fiziksel değil, varoluşsaldır. İçten içe bir eksiklik hissi vardır ama adı konamaz, mutsuzluk vardır ama sebebi net değildir. Sorun yanlış bir hayat yaşamak değil, kendine ait olmayan bir hayatı çok iyi oynamaktır. Çıkış ise ani bir isyanla değil, sessiz bir uyanışla başlar. “Ben ne istiyorum?” sorusu ilk kez gerçekten sorulduğunda, o hayalin duvarlarında ince bir çatlak oluşur ve insan şunu anlar; başkasının hayaliyle yaşamak güvenlidir belki, ama bedeli kimliktir, özgürlük değildir. Şu an kurduğun gelecek, senin hayalin mi, yoksa seni seven ya da senden bir şey bekleyen birinin mi?
Psikolojik ve manipülatif açıdan başkasının hayaline hapsolmak, çoğu zaman açık bir zorlamayla değil, duygusal bağlar, suçluluk hissi ve onay ihtiyacı üzerinden kurulan görünmez bir denetim mekanizmasıyla gerçekleşir ve bu durumun en tehlikeli yanı, kişinin kendini seçmiş zannetmesidir. Manipülasyonun en rafine hali, insanın kendi iradesini kullandığına inanmasını sağlamaktır.
Manipülasyon genellikle masum cümlelerle başlar. Sen olmadan yapamam, bunu en iyi sen yaparsın, benden vazgeçersen her şey çöker gibi ifadeler, karşı tarafın benliğini beslerken aynı anda ona görünmez bir sorumluluk yükler ve kişi, karşısındakini hayal kırıklığına uğratmamak adına kendi sınırlarını yavaş yavaş geri çeker. Burada sevgi, bir bağ olmaktan çıkar ve sessiz bir sözleşmeye dönüşür.
Psikolojik düzeyde en sık kullanılan araç suçluluk ve korkudur. Suçluluk, beni yaralarsan kötü biri olursun, mesajıyla çalışır, korku ise beni bırakırsan yalnız kalırsın, değersizleşirsin tehdidini fısıldar ve bu iki duygu birleştiğinde birey, kendi arzularını bencilce ya da tehlikeli görmeye başlar, böylece manipülatörün hayali, kişinin iç sesiymiş gibi konuşmaya başlar.
Bir diğer kritik nokta gaslightingtir, kişi zamanla kendi hislerini sorgular, abartıyorum, yanlış anlıyorum, asıl sorun bende demeye başlar ve bu zihinsel sis içinde, gerçek ihtiyaçları silikleşir. Sonuçta ortada bağıran bir baskı yoktur ama kişi yine de ilerleyemez, çünkü zihinsel pusula artık başkasının elindedir. Bu süreç uzadıkça öğrenilmiş uyum gelişir. Kişi itiraz etmemenin, sessiz kalmanın ve uyum sağlamanın daha az acı verdiğini öğrenir, bu da bağımlı bir denge yaratır. Manipülatör hayalini sürdürür, birey ise kendi hayatını askıya alır, üstelik bunu olgunluk, fedakarlık ya da sadakat sanarak yapar.
Gerçek kopuş, manipülatörü suçlamakla değil, bu hisler bana ait değil, bana öğretilmiş, düşüncesiyle başlar. Çünkü başkasının hayaline hapsolmak bir kader değil, psikolojik olarak inşa edilmiş bir roldür ve her rol gibi, fark edildiği anda gücünü kaybetmeye başlar. Hayatındaki hangi kararlar, korkudan verildi ve hangileri gerçekten senin isteğindi?
