Atlantis adı ilk kez duyulduğunda zihinde beliren şey çoğu zaman dev sütunlar, sulara gömülmüş saraylar ve teknolojik açıdan çağının çok ötesinde bir uygarlık olur; ancak bir araştırmacı yazar için Atlantis, yalnızca kayıp bir kıta söylencesi değil, insanlığın güçle kurduğu ilişkinin, kibirin ve unutmanın tarihsel bir metaforu olarak ele alınması gereken çok katmanlı bir anlatıdır ve bu anlatının izini sürmek, bizi yalnızca okyanusların derinliklerine değil, insan zihninin kolektif belleğine de götürür. Atlantis’ten söz eden bilinen en eski ve en güvenilir kaynak, Antik Yunan filozofu Platon’dur ve onun Timaeus ile Critias adlı eserlerinde aktardığı anlatım, Atlantis’i basit bir efsane olmaktan çıkarıp felsefi ve politik bir çerçeveye oturtur; Platon’a göre Atlantis, Herkül Sütunları’nın ötesinde, yani bugünkü Cebelitarık Boğazı’nın dışında yer alan, büyük bir deniz gücüne sahip, zenginlik ve düzen açısından çağdaş medeniyetleri geride bırakan bir uygarlıktır ve bu uygarlık başlangıçta erdemli, dengeli ve adil bir yapıya sahipken zamanla gücün ve zenginliğin yozlaştırıcı etkisine kapılmıştır.
Platon’un anlatımında dikkat çeken nokta, Atlantis’in yok oluşunun rastlantısal bir felaket gibi sunulmamasıdır; aksine bu batış, ahlaki bir çöküşün kozmik bir karşılığı olarak betimlenir, çünkü Atlantis halkı tanrısal kökenlerini unutmuş, ölçüyü kaybetmiş ve hükmetme arzusunu denge kavramının önüne koymuştur; işte tam da bu noktada, depremler ve tufanlar bir ceza değil, düzeni yeniden kuran kaçınılmaz bir sonuç olarak anlatıya dahil olur ve ada bir gün içinde sulara gömülerek tarihten silinir. Araştırmacı bir bakışla değerlendirildiğinde, Atlantis’in coğrafi konumu üzerine yapılan tartışmaların sayısı neredeyse Atlantis kadar geniştir; kimi araştırmacılar Atlantis’i Akdeniz’de, özellikle Santorini yanardağının patlamasıyla yok olan Minos uygarlığıyla ilişkilendirirken, kimileri Atlas Okyanusu’nda, Azor Adaları çevresinde veya Afrika’nın batı kıyıları açıklarında arar, hatta bazı teoriler Atlantis’i Antarktika’ya kadar taşır; ancak bu iddiaların büyük bölümü, arkeolojik açıdan kesin kanıtlara değil, mitolojik paralelliklere, jeolojik varsayımlara ve sembolik okumaların birleşimine dayanır.
Atlantis anlatısının asıl gücü, maddi kanıtlardan çok, farklı kültürlerdeki büyük tufan hikayeleriyle kurduğu şaşırtıcı benzerlikte yatar; Sümer tabletlerindeki tufan anlatıları, Tevrat’taki Nuh Tufanı, Orta Amerika mitolojilerindeki sularla yok olan çağlar ve hatta Anadolu efsanelerindeki “yerin yutması” motifleri, insanlığın kolektif hafızasında büyük bir kırılma anının tekrar tekrar işlendiğini gösterir ve bu durum, Atlantis’i tekil bir olaydan ziyade evrensel bir insanlık anlatısı haline getirir. Atlantis’in ileri teknolojiye sahip olduğu yönündeki modern yorumlar ise büyük ölçüde 19. ve 20. yüzyılın ezoterik ve spekülatif düşünce akımlarının ürünüdür; kristal enerjiler, uçan araçlar, telepatik iletişim gibi unsurlar Platon’un metinlerinde yer almaz, fakat modern insanın kaybolmuş “altın çağ” özlemini yansıtan bu eklemeler, Atlantis’i bilimsel bir tartışma alanından çok, ruhsal ve sembolik bir arayışın merkezine yerleştirir.
Bir araştırmacı yazar için Atlantis’in en çarpıcı yönü, onun bulunup bulunmamasından çok, neden bu kadar ısrarla aranıyor oluşudur; çünkü Atlantis, insanlığın “bir zamanlar daha iyiydik” inancını besler, bugünün kaosu karşısında geçmişte var olduğu varsayılan kusursuz düzeni temsil eder ve aynı zamanda gücün kontrolsüz kullanımının nelere yol açabileceğine dair sessiz bir uyarı işlevi görür. Sonuç olarak Atlantis, haritalarda işaretlenmeyi bekleyen bir nokta olmaktan ziyade, insanlığın kendi tarihine tuttuğu bir aynadır; her çağ, Atlantis’i kendi korkuları, umutları ve idealleri doğrultusunda yeniden yorumlar ve belki de bu yüzden Atlantis hala bulunamamıştır, çünkü o, okyanusun dibinde değil, insanın hafızasında ve vicdanında yaşamaya devam eden bir anlatıdır.
