İngiltere’deki University of Exeter bünyesinde açılan ve kamuoyunda çoğu zaman sansasyonel başlıklarla büyü öğretiliyor şeklinde aktarılan yüksek lisans programı, aslında modern akademinin en ilginç kırılma noktalarından birine işaret eder çünkü burada öğretilen şey, bir değneği sallayarak fizik kurallarını askıya almak değil, insanlığın yüzyıllar boyunca görünmeyeni anlamlandırmak için kurduğu sembolik evreni çözümlemektir. Bu program, büyü ve okült düşünceyi pratik bir uygulama alanı olarak değil, tarihsel bir olgu, kültürel bir miras, psikolojik bir ihtiyaç ve entelektüel bir gelenek olarak ele alır yani mesele nasıl büyü yapılır sorusu değil, insan neden büyüye inanır, neden korkar, neden yasaklar ve neden gizlice yaşatır sorusudur. Orta Çağ Avrupa’sında cadılık suçlamalarının arkasındaki toplumsal panik, Rönesans döneminde astroloji ile bilimin iç içe geçmiş doğası, İslam dünyasında simya ve gizli ilimlerin felsefi arka planı, Antik Yunan’da kehanetin siyasal gücü gibi başlıklar incelenirken, büyü kavramı bir sis bulutu olmaktan çıkar ve tarihsel bağlamın içine yerleşir. Bu noktada büyü, akıl dışı bir sapma olarak değil, insan zihninin bilinmeyene verdiği yaratıcı bir cevap olarak değerlendirilir çünkü modern bilim ortaya çıkmadan önce insanlar doğayı açıklamak için sembollere, ritüellere ve metafizik modellere başvurmuş, yıldızların hareketini kaderle ilişkilendirmiş, hastalığı kötü ruhlarla açıklamış, metalleri dönüştürmeye çalışırken aslında kendi bilinçlerini dönüştürmenin hayalini kurmuştur. Akademik inceleme, işte bu zihinsel yolculuğun izini sürer. Programın dikkat çeken yönlerinden biri de, okült düşüncenin yalnızca karanlık ve gizemli bir alan olarak değil, edebiyat sanat ve siyasetle kesişen bir kültürel damar olarak ele alınmasıdır çünkü Shakespeare’in metinlerinde cadılık imgeleri, 19. yüzyıl romantik akımlarında mistisizmin yükselişi, modern popüler kültürde büyü temalı anlatıların kitlesel karşılığı, hepsi aynı tarihsel zincirin halkalarıdır. Böylece büyü, bir söylence olmaktan çıkar ve toplumsal hafızanın aynasına dönüşür.
Bu tür bir akademik yaklaşım, aslında bilimin kendi tarihine de ışık tutar zira bugün deney ve gözleme dayanan bilimsel yöntem, geçmişte simya laboratuvarlarında, astrolojik hesaplamalarda ve kozmolojik spekülasyonlarda filizlenmiş, zamanla metafizik kabuklarını atarak sistematik bir yapıya kavuşmuştur. Dolayısıyla büyü ile bilim arasındaki sınırın her zaman keskin olmadığı, tarihin belirli dönemlerinde bu iki alanın aynı entelektüel zemini paylaştığı görülür. Toplumsal açıdan bakıldığında ise büyü ve okült inançların incelenmesi, korku, iktidar ve kontrol kavramlarını anlamak için güçlü bir pencere açar çünkü cadı avları yalnızca batıl inanç değil, aynı zamanda politik manipülasyon ve toplumsal düzen kurma araçlarıydı, kehanet merkezleri yalnızca ruhani alanlar değil, siyasal danışma mekanizmalarıydı, gizli ilimler yalnızca merak değil bilgiye hükmetme arzusunun sembolüydü. Bu nedenle söz konusu program, sansasyonel başlıkların ima ettiği gibi mistik pratikler öğretmek yerine, insanlığın düşünsel evrimini, korkularını, umutlarını ve sembollerle kurduğu karmaşık ilişkiyi akademik disiplin çerçevesinde analiz eder yani mesele büyünün kendisinden çok, büyüye inanmanın insan zihni ve toplum yapısı hakkında ne söylediğidir. Sonuç olarak, Exeter’deki bu tür bir eğitim, karanlık bir kulede gizli formüller fısıldamak değil, arşivlerde, metinlerde ve tarihsel belgelerde insanlığın görünmeyene dair bıraktığı izleri okumaktır çünkü gerçek büyü, belki de insanın bilinmeyeni anlamlandırma ısrarında, sembollerle kurduğu derin bağda ve her çağda kendini yeniden inşa eden merakında saklıdır.
Kaynak: www.exeter.ac.uk
