İşletmelerin ticari faaliyetlerini düzenli biçimde kayıt altına alması, vergi sisteminin temel yükümlülüklerinden biridir. Satışların, alışların, giderlerin ve diğer mali işlemlerin muhasebe defterlerine işlenmesi hem işletmelerin mali durumunun izlenmesini hem de vergi denetimlerinin sağlıklı yürütülmesini sağlar. Ancak muhasebe kayıtlarının zamanında yapılmaması halinde uygulanabilecek yaptırımların da kanunda açıkça düzenlenmiş olması gerekir. Her kayıt eksikliği veya gecikmesi, aynı vergi cezasının uygulanmasını haklı kılmaz.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 6 Mart 2024 tarihli, 2022/786 Esas ve 2024/156 Karar sayılı ilamı bu konuda önemli bir hukuki ayrım ortaya koymuştur. Karara konu olayda, bir işletmenin yevmiye defterinin belirli dönemlerine ilişkin kayıtların bulunmadığı tespit edilmiş ve mükellef hakkında vergi tarhiyatının yanı sıra özel usulsüzlük cezası uygulanmıştır. Uyuşmazlık, yevmiye defterine günü gününe kayıt yapılmaması nedeniyle söz konusu özel usulsüzlük cezasının kesilip kesilemeyeceği üzerinde yoğunlaşmıştır.
Vergi Usul Kanunu, muhasebe kayıtlarının belirli süreler içinde yapılmasını öngörmektedir. Ancak bütün defterler için aynı kayıt zamanı geçerli değildir. Bazı defterlere işlemlerin günü gününe kaydedilmesi gerekirken yevmiye defteri bakımından genel kayıt zamanı kuralları uygulanır. Bu ayrım, hangi davranışın hangi yaptırıma konu olabileceğinin belirlenmesi açısından önemlidir.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, yevmiye defterinin Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesinin dördüncü bendinde belirtilen defterler arasında yer almadığını değerlendirmiştir. Ayrıca yevmiye defterine işlemlerin mutlaka günü gününe kaydedilmesini gerektiren bir zorunluluk bulunmadığını belirterek bu gerekçeyle uygulanan özel usulsüzlük cezasını hukuka uygun bulmamıştır. Kararın temelinde, vergi cezalarının kanunda belirtilen fiil ve koşullara dayanması gerektiği ilkesi bulunmaktadır.
Bununla birlikte bu karar, yevmiye defterine kayıtların istenilen zamanda yapılabileceği veya muhasebe yükümlülüklerine uyulmamasının hiçbir sonucu olmayacağı anlamına gelmez. Vergi Usul Kanunu'nda genel kayıt süreleri ve diğer yükümlülükler devam etmektedir. Nitekim aynı uyuşmazlıkta, yasal defterlere kayıt yapılmamasının katma değer vergisi indirim hakkı üzerindeki etkisi de ayrıca değerlendirilmiştir. Dolayısıyla özel usulsüzlük cezasının hukuka aykırı bulunması, mükellefin bütün vergi yükümlülüklerinden kurtulduğu anlamına gelmemektedir.
Sonuç olarak muhasebe kayıtlarının zamanında tutulması yasal bir yükümlülüktür. Ancak bu yükümlülüğün ihlal edilmesi halinde uygulanacak cezanın da ilgili kanun hükmüne uygun olması gerekir. Vergi idaresi, kanunda açıkça düzenlenmeyen bir davranışı benzer bir fiile ilişkin ceza hükmünü genişleterek cezalandıramaz. Hukuk devletinde vergi yükümlülüklerinin yerine getirilmesi kadar, uygulanacak cezaların kanuniliği de temel bir güvencedir.
#VergiHukuku #Danıştay #YevmiyeDefteri #Muhasebe #ÖzelUsulsüzlük #VergiCezaları #Ekubo
