Yerinde Dönüşüm Projesi, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerden sonra vatandaşların yıkılan veya ağır hasar gören yapılarının bulunduğu parsellerde yeniden inşa sürecini kolaylaştırmak, hak sahiplerine mali ve hukuki destek sağlamak amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir programdır. Bu proje, hem bireysel maliklerin hem de kooperatiflerin katılımına açık olup, hibe ve kredi destekleriyle birlikte vergi ve harç muafiyetleri sunarak deprem sonrası yeniden yapılanmayı hızlandırmayı hedeflemektedir. Programın temel amacı, vatandaşların kendi yaşam alanlarında güvenli ve modern yapılar inşa edebilmesini sağlamak, aynı zamanda sürecin idari ve mali yükünü hafifletmektir.
Bu programın yasal dayanağı 7452 sayılı Kanun’un Ek 1. maddesi ile 05.10.2023 tarihli 7700 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıdır. Süreçte hak sahipleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, belediyeler, müteahhitler ve proje ofisleri gibi birçok kurum ve kuruluş doğrudan veya dolaylı olarak paydaş konumundadır.
Sağlanan Destekler
Proje kapsamında konutlar için 750.000 TL hibe ve 750.000 TL kredi, işyerleri için 400.000 TL hibe ve 400.000 TL kredi, ahır konutlar için ise 1.000.000 TL kredi desteği sağlanmaktadır. Ayrıca proje ve ruhsat işlemleri için her bağımsız bölüm başına 40.000 TL hibe verilmektedir. Birden fazla bağımsız bölümü olan hak sahipleri en fazla üç birime kadar kredi desteğinden yararlanabilir. Kira yardımı ise bu proje kapsamında bulunmamaktadır.
Vergi ve Harç Muafiyetleri
7269 sayılı Kanun’un 42. maddesi uyarınca hak sahipleri; vergi, resim, harçlar, belediye ücretleri, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücretleri, banka ve sigorta muameleleri vergisinden muaf tutulmaktadır. Ancak KDV muafiyeti söz konusu değildir.
Başvuru Koşulları
Proje yalnızca 06.02.2023 depremlerinde orta ve üzeri hasar almış yapılar için geçerlidir. Tüzel kişiler de başvuruda bulunabilir. Önceki depremlerden zarar gören yapılar bu kapsamda değildir. İnşaatı yarım kalmış yapılar için ise hasar durumu ve inşaat seviyesi dikkate alınarak destek sağlanabilmektedir. Yerinde dönüşüm desteği almak isteyenlerin AFAD hak sahipliğinden feragat etmesi gerekmektedir.
Parsel ve İmar Durumları
Zemin durumu veya imar şartları nedeniyle aynı parselde inşaat izni alınamıyorsa, idare tarafından belgelendirilmesi şartıyla hak sahipleri başka bir parselde ruhsat alarak destekten yararlanabilir. Yeni taşınmaz edinmek de mümkündür. Deprem öncesi bağımsız bölüm sayısı sağlanamıyorsa, açıkta kalan malikler başka bir parselde destek alabilir. Parsel içinde yer değişikliği yapılabilir, ancak hibe ve kredi miktarı yalnızca yıkılan bağımsız bölüm sayısı kadar verilir. Yıkılan parsel ile boş parsel birleştirilirse, sadece yıkılan parselin malikleri destekten faydalanır. Ayrıca üretilen konutların bir kısmı müteahhiTte verilmek üzere salt çoğunluk kararıyla karma sözleşme yapılabilir.
Bloklar ve Karar Alma Süreci
Sitede yalnızca bir blok yıkıldıysa karar yıkılan blok maliklerinin salt çoğunluğu ile alınır. Tüm bloklar yıkıldıysa parsel maliklerinin salt çoğunluğu ile karar verilir. Anlaşmayan maliklerin maliyetleri Hazine tarafından karşılanır. Hasarlı bağımsız bölüm başına 40.000 TL proje desteği sağlanır. Destek yalnızca ruhsata tabi mühendislik hizmeti almış yapılar için geçerlidir; konteyner, geçici yapılar ve depo gibi bağımsız bölümler destek alamaz.
Başvuru ve Ödeme Süreci
Başvurular E-Devlet üzerinden veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri aracılığıyla yapılabilir. Yapı ruhsatı alındıktan sonraki bir yıl içinde hibe ve kredi başvurusu yapılmalıdır. Süreç, ön başvuru, salt çoğunluk sağlanması, sözleşme akdi, projelendirme ve ruhsatlandırma adımlarından oluşur. Ödemeler müteahhittin hesabına aktarılır; ruhsat sonrası bağımsız bölüm başına toplam hibe ve kredi miktarının %10’u ve 40.000 TL peşin ödenir, kalan tutar üç eşit taksitte aktarılır. Gelir ve kredi puanı dikkate alınmaz. Hak sahipleri en fazla bir hibe ve üç kredi desteği alabilir.
Hisseli Taşınmazlar ve Maliklerin Durumu
Satın alınan hisse üzerinden daha önce AFAD hak sahipliği kullanılmamışsa, yeni malik destekten faydalanabilir. Salt çoğunluk hesabı bağımsız bölüm sayısı üzerinden değil, arsa payı oranı üzerinden yapılır. Tüm maliklerin katılımı şart değildir, salt çoğunluk yeterlidir. AFAD hak sahipliğinden feragat etmeyenler hibe ve kredi alamazlar ama uygulamaya dahil olabilirler. AFAD hak sahipliği devredilen bağımsız bölüm için yerinde dönüşüm desteği alınamaz. Anlaşmaya katılmayan maliklerin bağımsız bölümleri iskana hazır şekilde tamamlanmak zorundadır ve alan küçültülemez. SPK lisanslı değerleme kuruluşları tarafından belirlenen cetvele uyulmalıdır.
Sözleşme ve Tebligat
Yeni uygulamalarda bağımsız bölümlerin paylaşımı SPK lisanslı değerleme kuruluşlarının tespit ettiği değerler esas alınarak yapılır ve bu cetvel sözleşmeye eklenir. Yurtdışında bulunan maliklerin işlemleri noter onaylı vekaletname ile yürütülebilir. Anlaşmaya katılmayan maliklere tebligat noter aracılığıyla müteahhitler veya ilgili idare tarafından yapılabilir.
Bu çerçevede Yerinde Dönüşüm Projesi, depremde hasar gören vatandaşların yeniden inşa sürecini kolaylaştırmak için kapsamlı hibe, kredi ve muafiyetler sunarken; karar alma süreçlerinde salt çoğunluk esasını, maliyetlerin paylaşımında ise Hazine desteğini öne çıkarmaktadır. Program, hem bireysel maliklerin hem de kooperatiflerin katılımına açık olup, imar ve zemin şartlarına göre esnek çözümler sunmaktadır.
Kaynak; www.kdb.gov.tr
