Ceza yargılamasında tanıkların gerçeğe uygun beyanda bulunması, maddi olayın aydınlatılması ve adil bir karar verilmesi bakımından temel öneme sahiptir. Tanığın bildiklerini kasıtlı olarak gizlemesi veya gerçeğe aykırı açıklamalarda bulunması, yalan tanıklık suçunu gündeme getirir. Ancak gerçeğe aykırı beyanda bulunan kişinin daha sonra doğruyu açıklaması, bazı koşullarda etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını sağlayabilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 3 Aralık 2020 tarihli, 2018/298 Esas ve 2020/499 Karar sayılı ilamı, özellikle bir sanığın lehine yapılan yalan tanıklık sonrasında gerçeğe dönülmesinin hukuki sonuçlarını incelemektedir.
Karara konu olayda üç tanık, bir ceza soruşturmasının ilk aşamalarında olay hakkında bilgi verdi. Ancak yargılama sırasında mahkeme huzurunda dinlendiklerinde önceki anlatımlarından uzaklaşarak olayları hatırlamadıklarını veya yeterli bilgilerinin bulunmadığını belirttiler. Daha sonraki duruşmalarda ise ilk beyanlarının gerçeği yansıtmadığını kabul ederek olay hakkında yeniden açıklamada bulundular. Tanıklar, önceki ifadelerini baskı ve tehdit altında verdiklerini ileri sürdüler. Bu gelişmeler üzerine haklarında yalan tanıklık suçundan dava açıldı.
Türk Ceza Kanunu'nun 272. maddesi, yalan tanıklık suçunu tanıklığın yapıldığı makam ve soruşturulan suçun ağırlığına göre farklı yaptırımlara bağlamaktadır. Mahkeme huzurunda veya yemin ettirerek tanık dinlemeye yetkili makam önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapılması, suçun nitelikli biçimlerinden biridir. Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturması veya kovuşturması sırasında yalan tanıklık yapılması halinde ise daha ağır ceza öngörülmektedir. Suçun oluşması bakımından tanığın bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunması önem taşır.
Türk Ceza Kanunu'nun 274. maddesinde yalan tanıklık suçuna özgü etkin pişmanlık hükümleri düzenlenmiştir. Düzenlemenin temelinde, gerçeğe aykırı beyanın yargılamada doğurabileceği olumsuz sonuçların giderilmesi amacı bulunmaktadır. Ancak etkin pişmanlığın uygulanabilmesi için yalnızca tanığın daha sonra doğruyu söylemesi yeterli değildir. Gerçeğin hangi aşamada açıklandığı ve önceki yalan tanıklığın kimin aleyhine sonuç doğurduğu değerlendirilmelidir.
Somut olayda ilk derece mahkemesi, tanıkların sonradan gerçeği açıklamalarını etkin pişmanlık kapsamında değerlendirdi ve haklarında ceza verilmesine yer olmadığına karar verdi. Yargıtay incelemesinde ise tanıkların başlangıçtaki gerçeğe aykırı beyanlarının, yargılanan kişinin lehine olduğu üzerinde duruldu. Uyuşmazlık, bir kişinin lehine yalan tanıklık yapıldıktan sonra bu beyanın değiştirilmesinin, Kanun'un 274. maddesindeki etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak için yeterli olup olmadığı noktasında toplandı.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020/499 Karar sayılı ilamı, yalan tanıklıkta etkin pişmanlığın her gerçeğe dönüş halinde otomatik olarak uygulanamayacağını ortaya koymaktadır. Etkin pişmanlık hükümlerinin düzenleniş amacı, aleyhine yalan tanıklık yapılan kişinin uğrayabileceği hak kayıplarının önlenmesiyle yakından ilişkilidir. Bu nedenle tanığın önceki beyanının kimin lehine veya aleyhine olduğu, gerçeğin ne zaman açıklandığı ve yargılamanın hangi aşamada bulunduğu birlikte değerlendirilmelidir. Karar, yalan tanıklık suçunda sonradan gerçeği açıklamanın hukuki sonuçlarının somut olayın özelliklerine bağlı olduğunu göstermektedir.
