Vincent van Gogh, bugün dünyanın en tanınmış ressamlarından biri olmasına rağmen yaşamı boyunca başarı, para ve ruhsal çalkantılar arasında oldukça zor bir hayat geçirdi. 30 Mart 1853'te Hollanda'nın Zundert kasabasında Protestan bir papazın oğlu olarak dünyaya geldi. Çocukluğunda içine kapanık ve ciddi bir karaktere sahip olduğu anlatılır. Fakat Van Gogh'u yalnızca öfkeli, dengesiz ve yalnız bir adam olarak tanımlamak eksik kalır. Kardeşi Theo'ya yazdığı yüzlerce mektup, sanat, edebiyat, doğa ve insanların yaşamı üzerine sürekli düşünen, son derece yoğun duygular yaşayan bir insanı gösterir.
Van Gogh ressamlığa genç yaşta başlamadı. 16 yaşındayken sanat ticareti yapan Goupil & Cie şirketinde çalışmaya başladı ve Londra ile Paris'te bulundu. Daha sonra öğretmenlik yaptı, kitapçıda çalıştı ve din eğitimi aldı. Belçika'nın Borinage bölgesinde yoksul madenciler arasında vaizlik yaparken sahip olduklarını ihtiyaç sahiplerine dağıtacak kadar sert ve fedakar bir yaşam sürmeye başladı. Kilise yöneticileriyle yaşadığı anlaşmazlıkların ardından bu yol da sona erdi. Van Gogh ancak 27 yaşına yaklaşırken ciddi biçimde sanatçı olmaya karar verdi. Önünde yaklaşık on yıllık kısa fakat inanılmaz derecede üretken bir sanat hayatı vardı.
İlk dönem resimleri bugün bildiğimiz parlak Van Gogh renklerinden oldukça farklıydı. Köylüleri, dokumacıları ve çalışan insanları koyu kahverengi, gri ve toprak tonlarıyla resmediyordu. 1885 tarihli Patates Yiyenler, bu dönemin en önemli eserlerinden biri oldu. Paris'e taşındıktan sonra Empresyonistler ve Neo-Empresyonistlerle karşılaşması sanatını değiştirdi. Paleti açıldı, renkleri güçlendi ve fırça darbeleri giderek daha görünür hale geldi. 1888'de Fransa'nın güneyindeki Arles'a yerleştiğinde ise bugün Van Gogh denildiğinde aklımıza gelen görsel dil iyice belirginleşti. Sarılar, maviler, kıvrılan gökyüzü, kalın boya tabakaları ve hareketli fırça izleri artık yalnızca gördüğü manzarayı değil, o manzaranın onda yarattığı duyguyu da taşıyordu.
Van Gogh yaklaşık on yıllık sanat hayatında 2.000'den fazla eser, bunların içinde yaklaşık 900 resim üretti. Arles'daki ünlü Ayçiçekleri serisini ressam Paul Gauguin'in geleceği Sarı Ev'i süslemek amacıyla hazırladı. Saint-Rémy'deki akıl hastanesinde kaldığı dönemde ise odasının penceresinden gördüğü manzaralardan hareketle çalıştı. 1889 tarihli Yıldızlı Gece, doğrudan gördüğü gökyüzünün fotoğraf gibi aktarımı değildir. Gözlem, hafıza ve hayal gücünün birleştiği bir kompozisyondur. Bugün modern sanatın simgelerinden biri kabul edilen eser, Van Gogh'un doğayı yalnızca resmetmek yerine onu kendi duygu dünyasından geçirerek yeniden kurmasının en güçlü örneklerinden biridir.
Büyük ölçüde evet, fakat Van Gogh'un yaşamını sokakta aç kalan tamamen sahipsiz bir ressam şeklinde anlatmak da doğru değil. Düzenli gelir elde edemiyor ve sanatından geçimini sağlayamıyordu. En önemli maddi desteği küçük kardeşi Theo van Gogh sağladı. Paris'te sanat ticareti yapan Theo ona para gönderiyor, boya ve tuval masraflarını karşılıyor ve eserlerini tanıtmaya çalışıyordu. Kardeşlerin mektupları bu ekonomik bağı açık biçimde gösteriyor. Van Gogh zaman zaman parasının önemli bölümünü boya ve sanat malzemelerine harcadığı için günlük ihtiyaçlarında ciddi sıkıntılar yaşayabiliyordu.
Burada çok tekrarlanan bir efsaneyi de düzeltmek gerekiyor. Van Gogh'un hayatı boyunca yalnızca bir resim sattığı kesin olarak söylenemez. Satıldığı belgelenmiş en ünlü eseri 1890'da Anna Boch tarafından satın alınan Arles'daki Kırmızı Üzüm Bağıdır. Ancak başka satışların ve çalışmalar karşılığında yapılan değiş tokuşların da bulunduğuna ilişkin kayıtlar vardır. Doğru ifade, Van Gogh'un yaşamı boyunca eserlerinden düzenli gelir sağlayamadığı ve ticari başarıya ulaşamadığıdır.
Van Gogh'un hayatındaki en ünlü olay 23 Aralık 1888 gecesi Arles'da yaşandı. O sırada birlikte yaşadığı Paul Gauguin ile ilişkileri giderek kötüleşmişti. Şiddetli bir kriz sonrasında Van Gogh sol kulağının bir bölümünü kesti. Uzun yıllar yalnızca kulak memesini kestiği anlatıldı ancak tarihsel ve tıbbi incelemeler yaralanmanın muhtemelen çok daha geniş olduğunu, kulağın büyük bölümünün kesilmiş olabileceğini gösteriyor. Kesilen parçayı bir genelevde çalışan kadına götürdüğüne ilişkin tarihsel kayıtlar bulunuyor. Olayın ayrıntıları ise tamamen kesin değil. Gauguin'in kulağı kılıçla kestiğini ileri süren alternatif bir teori de vardır fakat genel kabul Van Gogh'un yarayı kendisinin oluşturduğu yönündedir.
Kulak olayından sonra Van Gogh'un ruhsal durumu ciddi biçimde kötüleşti. Tekrarlayan krizler yaşadı ve 1889'da kendi isteğiyle Saint-Paul-de-Mausole akıl hastanesine yattı. Van Gogh'a bugün geriye dönük olarak bipolar bozukluk, epilepsi, psikotik bozukluklar, alkol kullanımının etkileri ve başka birçok tanı yakıştırılmıştır. Ancak 19. yüzyılın tıbbi kayıtlarından hareketle kesin bir modern psikiyatrik tanı koymak mümkün değildir. Bildiğimiz şey, bilincinin ve davranışlarının ciddi biçimde bozulduğu dönemsel krizler yaşadığı ve krizlerin arasındaki dönemlerde yoğun biçimde resim yapmayı sürdürdüğüdür.
Mayıs 1890'da Paris yakınlarındaki Auvers-sur-Oise'a taşındı ve doktor Paul Gachet'nin gözetiminde yaşamaya başladı. Burada yalnızca yaklaşık 70 gün içinde çok sayıda resim yaptı. 27 Temmuz 1890'da göğsünden kurşun yarasıyla kaldığı hana döndü. İki gün sonra, 29 Temmuz 1890'da 37 yaşında öldü. Geleneksel ve en yaygın kabul, Van Gogh'un kendisini vurduğu yönündedir. Daha sonraki yıllarda başka biri tarafından kazara vurulmuş olabileceği teorisi ortaya atılmış olsa da bunu kesinleştiren kanıt bulunmuyor. Theo son saatlerinde kardeşinin yanındaydı. Theo da yalnızca altı ay kadar sonra hayatını kaybetti. Bugün iki kardeş Auvers-sur-Oise'da yan yana yatıyor.
Van Gogh yaşarken dünyaca ünlü değildi. Para kazanamadı, sürekli yer değiştirdi, ağır krizlerle mücadele etti ve sanat dünyasında aradığı kabulü göremeden öldü. Fakat ölümünden sonra özellikle Theo'nun eşi Jo van Gogh-Bonger, eserlerin korunması, sergilenmesi ve mektupların yayımlanmasında büyük rol oynadı. Van Gogh'un itibarı giderek büyüdü ve eserleri modern sanatın gelişiminde temel referanslardan biri haline geldi. Bugün onun resimlerini değerli yapan yalnızca parlak sarılar veya kıvrılan gökyüzü değil. Van Gogh, gördüğü dünyayı olduğu gibi kopyalamak yerine o dünyanın insanda nasıl hissedildiğini resmetmeye çalışan sanatçılardan biri oldu.
