Fabrikalar, hastaneler, güvenlik şirketleri ve kesintisiz hizmet veren birçok işletmede çalışma düzeni üçlü vardiya sistemiyle yürütülür. Çalışanlar genellikle sekizer saatlik dönemlerde görev yapar. Ancak işyerinde üç vardiya bulunması, çalışanların hiçbir koşulda fazla mesai yapamayacağı anlamına gelmez. Fazla çalışma hakkının belirlenmesinde vardiya düzeni kadar fiilen çalışılan süreler de önemlidir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2016/15743 Esas ve 2020/3951 Karar sayılı ilamında, üçlü vardiya sistemiyle çalışan bir güvenlik görevlisinin fazla çalışma alacağı değerlendirilmiştir. İşçi, günlük sekiz saat çalıştığını ve ara dinlenmesi kullanmadığını ileri sürerek fazla mesai ücreti istemiştir. Uyuşmazlıkta haftalık çalışma süresinin hesaplanması ve ara dinlenmelerinin dikkate alınıp alınmayacağı önem taşımıştır.
Yargıtay, üçlü vardiya düzeninde günlük sekiz saatlik çalışmanın tamamının doğrudan çalışma süresi olarak kabul edilmesini uygun bulmamıştır. Kanunda öngörülen ara dinlenmelerinin hesaptan düşülmesi gerektiğini belirtmiştir. Böylece vardiya süresi ile hukuken çalışma süresi sayılan zamanın birbirinden ayrılması gerektiği ortaya konulmuştur.
İş Kanunu'na göre genel haftalık çalışma süresi kırk beş saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar, kanuni koşullarla fazla çalışma olarak değerlendirilir. Ayrıca günlük çalışma sınırları ve gece çalışmasına ilişkin özel hükümler de önem taşır. Çalışanın vardiya bitiminden sonra işyerinde tutulması veya fiilen ek çalışma yapması halinde bu süreler ayrıca incelenmelidir.
Bu nedenle üçlü vardiya uygulanan bir işyerinde fazla mesai talebi değerlendirilirken puantaj kayıtları, giriş çıkış saatleri, ara dinlenmeleri ve diğer deliller birlikte ele alınmalıdır. Yalnızca işyerinde üç vardiya bulunması, bütün fazla çalışma taleplerinin reddedilmesini gerektirmez.
Sonuç olarak vardiyalı çalışma sistemlerinde fazla mesai hakkı, işyerinin çalışma modelinden çok çalışanın fiilen yerine getirdiği işin süresine bağlıdır. Çalışma düzeninin adı değil, gerçek çalışma süresi hukuki değerlendirmenin temelini oluşturmalıdır.
#İşHukuku #FazlaMesai #VardiyalıÇalışma #İşçiHakları #Yargıtay #Ekubo
