Bir kralın seksen yıl hüküm sürmesi bile olağanüstü kabul edilir. Peki bir metin size bir kralın 28.800 yıl, başka bir kralın 36.000 yıl tahtta kaldığını söyleseydi? Üstelik bunu modern çağda yazılmış fantastik bir kitapta değil, kökleri binlerce yıl öncesine uzanan Mezopotamya geleneğinde görseydiniz? Kadim Mezopotamya’dan günümüze ulaşan en dikkat çekici belgelerden biri olan Sümer Kral Listesi, tam olarak böyle bir dünyanın kapısını aralar. Farklı nüshaları bulunan bu metin yalnızca kralların isimlerini sıralamaz krallığın bir kentten diğerine geçtiği uzun bir geçmiş tasavvuru kurar ve bu geçmişin en gizemli bölümünü, büyük bir tufandan önce hüküm sürdüğü söylenen hükümdarlara ayırır.
Metnin başlangıcındaki düşünce son derece önemlidir. Krallık gökten indi. Yani krallık yalnızca insanların oluşturduğu siyasi bir kurum olarak anlatılmaz ilahi düzenle bağlantılı, gökten insan dünyasına aktarılmış bir otorite olarak sunulur. Krallığın ilk merkezlerinden biri Eridu olarak gösterilir. Ve burada karşımıza ilk büyük isim çıkar. Alulim. Sümer Kral Listesi'nin önemli nüshalarından Weld-Blundell Prism'deki geleneğe göre Alulim'in saltanatı 28.800 yıl sürmüştür. Ardından Alalgar gelir. Onun için verilen süre ise 36.000 yıldır. Yalnızca iki hükümdarın toplam saltanat süresi 64.800 yıla ulaşmaktadır. Fakat liste burada durmaz. Krallığın daha sonra Bad-tibira'ya geçtiği anlatılır ve burada En-men-lu-ana, En-men-gal-ana ve çoban olarak nitelenen Dumuzi gibi isimler karşımıza çıkar. Bu hükümdarlara atfedilen süreler de insan ömrünün sınırlarını tamamen aşmaktadır örneğin En-men-lu-ana için 43.200 yıllık bir saltanat verilir.
Sonra krallık başka kentlere geçer. Larak. Sippar. Ve Şuruppak. Listede En-sipad-zid-ana, En-men-dur-ana ve Ubara-Tutu gibi isimler belirir ve onların saltanatları da yine binlerce, hatta on binlerce yılla ifade edilir. Böylece tufandan önceki bölümde, belirli bir metin geleneğinde toplam sekiz kralın beş kentte hüküm sürdüğü ve saltanatlarının toplamının yüz binlerce yıla ulaştığı olağanüstü bir kronoloji ortaya çıkar. Fakat sonra metnin ritmi bir anda değişir. Çünkü bütün bu isimlerin, şehirlerin ve inanılmaz sürelerin ardından birkaç kelimelik bir ifade gelir ve sanki koskoca bir çağın üzerine perde çekilir. Tufan geldi. İşte Sümer Kral Listesi'nin en büyüleyici kırılma noktası budur. Tufandan önce kralların saltanatları insan ölçülerini aşarken, tufandan sonraki bölümlerde süreler zamanla giderek daha tanıdık tarihsel ölçeklere yaklaşmaya başlar. Liste ilerledikçe mitolojik, efsanevi ve tarihsel unsurlar birbirine karışır bazı hükümdarlar başka Mezopotamya anlatılarından tanıdığımız kişilerken, daha sonraki dönemlerde tarihsel varlığı başka kaynaklarla da desteklenebilen hükümdarlara ulaşılır.
Bu nedenle Sümer Kral Listesi modern anlamda hazırlanmış tarafsız bir tarih kitabı değildir. Tam tersine, geçmişi belirli bir siyasi ve kozmolojik anlayış içerisinde düzenleyen bir metindir. Krallığın sürekli olarak bir şehirden diğerine aktarılması özellikle dikkat çekicidir, çünkü metin Mezopotamya'daki çok sayıdaki kent devletinin aynı anda var olduğu karmaşık siyasi dünyayı, sanki tek bir meşru krallık çizgisi varmış gibi düzenler. Bu durum araştırmacılara listenin yalnızca geçmişi kaydetmediğini, aynı zamanda krallığın meşruiyetini açıklayan bir düşünce sistemi oluşturduğunu düşündürmüştür. Fakat asıl gizem hala ortadadır. Neden bu kadar büyük sayılar kullanılmıştır? 28.800 yıl. 36.000 yıl. 43.200 yıl. Bunların gerçek insan ömürleri olduğunu kabul etmek için elimizde tarihsel veya biyolojik bir kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle akademik açıdan en güvenli yaklaşım, bu rakamları kelimesi kelimesine tarihsel saltanat kayıtları olarak değil, Mezopotamya'nın mitolojik ve sayısal düşünce dünyasının parçaları olarak değerlendirmektir.
Burada özellikle Mezopotamya matematiği devreye girer. Mezopotamyalılar 60 tabanlı sayı sistemini yoğun biçimde kullanıyordu ve Kral Listesi'ndeki olağanüstü sürelerin bir kısmında 60 ve onun katlarıyla ilişkili düzenler görülür. Dolayısıyla bu rakamların yalnızca çok uzun zaman anlamına gelmediği, belirli sayısal ve kozmolojik düşünceleri de yansıtabileceği düşünülmektedir. Ancak bu açıklama bile bütün gizemi ortadan kaldırmaz. Çünkü asıl mesele yalnızca rakamların matematiksel yapısı değildir. Neden tufandan önce zaman farklıymış gibi anlatılmıştır? Bu soru bizi Mezopotamya'nın dünyayı algılama biçimine götürür. Kadim toplumlarda geçmiş her zaman modern tarihçilerin düşündüğü biçimde kronolojik bir cetvel değildi. Çok uzak geçmiş, insanların tanrılara daha yakın olduğu, dünyanın bugünkü düzeninin henüz tam olarak kurulmadığı ve olağanüstü olayların gerçekleşebildiği başka bir çağ olarak düşünülebiliyordu.
Bu açıdan bakıldığında tufan yalnızca büyük bir su felaketi değildir. Bir zaman sınırıdır. Tufandan önce başka bir dünya vardır. Tufandan sonra ise bizim dünyamıza giderek benzeyen başka bir düzen başlar. Bu ayrım, Mezopotamya'nın başka anlatıları düşünüldüğünde daha da anlam kazanır. Atrahasis, Ziusudra geleneği ve daha sonra Gılgamış Destanı'nda karşımıza çıkan Utnapiştim anlatısı, büyük tufanın Mezopotamya kültürel hafızasında ne kadar güçlü bir yere sahip olduğunu gösterir. Bu nedenle Sümer Kral Listesi'ndeki tufandan önce ifadesi sıradan bir tarih notu değildir. Adeta iki çağ arasına çekilmiş kalın bir çizgidir. Çizginin bir tarafında krallığın gökten indiği, hükümdarların on binlerce yıl hüküm sürdüğü ve insanlarla ilahi düzen arasındaki mesafenin daha farklı tasavvur edildiği kadim dünya bulunur. Diğer tarafında ise tufandan kurtulan insanlığın yeniden kurduğu dünya.
Belki de en ilginç ayrıntılardan biri, listedeki En-men-dur-ana adlı hükümdardır. Sippar ile ilişkilendirilen bu figür daha sonraki Mezopotamya geleneklerinde ilahi bilgiyle bağlantılı bir karakter olarak karşımıza çıkar. Bu durum, Kral Listesi'ndeki bazı isimlerin yalnızca siyasi hükümdarlar olarak değil, kültürel ve dinsel hafızada farklı anlamlar taşıyan figürler olarak yaşamaya devam ettiğini gösterir. Bir başka dikkat çekici isim Ubara-Tutu'dur. Şuruppak'ın hükümdarı olarak gösterilen Ubara-Tutu, tufan anlatılarıyla bağlantılı geleneklerin hemen kıyısında duran bir isimdir. Şuruppak'ın kendisi de Mezopotamya tufan geleneğinde son derece önemlidir Ziusudra'nın bu kentle ilişkilendirilmesi, Kral Listesi ile tufan anlatıları arasında büyüleyici bir kültürel bağ kurulmasına neden olur. Fakat burada önemli bir ayrımı korumak gerekir.
Sümer Kral Listesi, tufanın modern anlamda küresel bir jeolojik olay olduğunu kanıtlamaz listedeki olağanüstü saltanat süreleri de insanların gerçekten on binlerce yıl yaşadığının tarihsel kanıtı değildir. Bunlar, kadim Mezopotamyalıların geçmişlerini nasıl anlamlandırdıklarını gösteren olağanüstü değerli metinsel izlerdir. Ve belki gerçek gizem de tam olarak burada başlamaktadır. Çünkü yaklaşık dört bin yıl önce bir katip kil tabletin üzerine bu isimleri aktarırken yalnızca geçmişte yaşamış kralları sıralamıyordu. Bir dünya düzenini anlatıyordu. Krallık gökten gelmişti. Şehirler yükselmişti. Hükümdarlar insan ölçülerini aşan sürelerle tahtta kalmıştı. Sonra tufan gelmişti. Ve dünya artık eskisi gibi olmamıştı. Bugün Alulim'in gerçekten kim olduğunu bilmiyoruz. Alalgar'ın tarihsel bir hükümdar olup olmadığını kanıtlayamıyoruz. On binlerce yıllık saltanatların ardında tam olarak hangi sembolik düşüncenin bulunduğunu da kesin biçimde çözemiyoruz.
Fakat elimizde hala o isimler var.
Alulim.
Alalgar.
En-men-lu-ana.
En-men-gal-ana.
Dumuzi.
En-sipad-zid-ana.
En-men-dur-ana.
Ubara-Tutu. Binlerce yıl önce kil üzerine kazınmış sekiz isim. Ve onların ardından gelen birkaç kelime: Sonra tufan her şeyi silip süpürdü. Belki de Sümer Kral Listesi'nin asıl büyüsü, bize gerçekten 28.800 yıl yaşamış kralların var olduğunu söylemesinde değildir. Asıl büyü, insanlığın dört bin yıl önce bile kendisinden önce gelen, artık ulaşılamayan ve neredeyse başka bir zamana ait olduğunu düşündüğü çok daha eski bir geçmişi hatırlamaya çalışıyor olmasındadır. Çünkü bizim kadim dediğimiz insanların da kendi kadimleri vardı. Ve onların gözlerini geçmişe çevirdiklerinde gördükleri dünyanın başlangıcında, krallığın gökten indiği söyleniyordu.
