Öldürenler Hikayeyi Anlatırsa
1965 yılında Endonezya, yakın tarihinin en karanlık dönemlerinden birine girdi. Komünist oldukları ya da komünistlerle bağlantılı oldukları iddia edilen insanlar, aydınlar ve etnik Çinliler hedef haline geldi. Çok sayıda insan öldürüldü. Aradan onlarca yıl geçtiğinde ise bu dönemin faillerinden bazılarının saklanmadığı, aksine yaptıklarını rahatlıkla anlatabildiği bir ülke ortaya çıktı. The Act of Killing tam olarak bu rahatsız edici gerçekle başlıyor.
2012 yapımı belgeselin yönetmeni Joshua Oppenheimer, alışılmış belgesel yöntemlerinden çok farklı bir yol seçiyor. Kameranın karşısına mağdurları ya da tarihçileri geçirmek yerine geçmişte cinayetlere karışmış insanlara ulaşıyor. Fakat onlardan yalnızca yaşananları anlatmalarını istemiyor. Yaptıklarını kendi seçtikleri sinema türlerini kullanarak yeniden canlandırmalarını teklif ediyor. Gangster filmi, western, müzikal ve suç filmi estetiği bir anda gerçek cinayetlerin yeniden sahnelendiği tuhaf bir dünyanın parçasına dönüşüyor.
Belgeselin merkezindeki isimlerden biri Anwar Congo. Gençliğinde sinema salonlarının çevresinde çalışan Congo, daha sonra öldürme operasyonlarında görev alan isimlerden biri haline geliyor. Kamera karşısında geçmişini anlatırken kullandığı yöntemleri göstermekten bile çekinmiyor. Fakat filmin ilerleyen bölümlerinde asıl dikkat çekici olan anlattıkları değil, kendi anlattıklarıyla yüzleşmeye başlaması oluyor.
The Act of Killing bu nedenle klasik anlamda bir tarih belgeseli değil. Film, insanın yaptığı korkunç şeyleri kendi zihninde nasıl normal hale getirebildiğini araştırıyor. Bir insan yıllar boyunca kendisini suçlu olarak görmeden yaşayabilir mi? Toplum yaptığı şeyi cezalandırmak yerine onaylarsa vicdan nasıl şekillenir? Bir olay defalarca farklı kelimelerle anlatıldığında insan sonunda kendi yarattığı hikayeye inanabilir mi?
Belgeselin en sarsıcı taraflarından biri de şiddetin sürekli gösterilmesine ihtiyaç duymaması. Asıl rahatsızlık insanların konuşma biçiminden geliyor. Geçmişte yaşanan korkunç olayların gündelik bir hatıra gibi anlatılması, izleyicide görüntülerden çok daha ağır bir etki bırakabiliyor. Kamera bazen yalnızca bekliyor ve insanların kendi sözlerinin içinde kaybolmasına izin veriyor.
Fakat yeniden canlandırmalar ilerledikçe ilginç bir dönüşüm yaşanıyor. İnsanlar geçmişte yaptıkları şeyleri film sahnesine dönüştürürken ilk kez kurbanlarının bulunduğu yere geçmek zorunda kalıyor. Bir başkasına yaşattıkları korkuyu oyunculuk yoluyla birkaç dakika boyunca kendileri deneyimliyorlar. İşte The Act of Killing'in gerçek gücü burada ortaya çıkıyor. Kamera geçmişi yeniden yaratırken aynı zamanda hafızanın üzerindeki örtüyü de kaldırıyor.
Film, 2014 Akademi Ödülleri'nde En İyi Belgesel Film dalında Oscar'a aday gösterildi ve BAFTA'da En İyi Belgesel ödülünü kazandı. Ancak belgeselin etkisini ödüllerle açıklamak zor. Çünkü The Act of Killing bittikten sonra insanın aklında tarihsel bilgilerden daha rahatsız edici bir soru kalıyor.
Kötülük yapan insanlar kendilerini kötü insanlar olarak görmüyorsa ne olur? Belki de belgeselin asıl korkutucu tarafı tam olarak bu. Karşımızda sinemadaki gibi kolayca tanıyabileceğimiz canavarlar yok. Gülen, sohbet eden, ailesiyle yaşayan ve geçmişini anlatan insanlar var. Ve kamera bize kötülüğün her zaman korkutucu bir yüzle karşımıza çıkmadığını hatırlatıyor.
Yıl: 2012
Yönetmen: Joshua Oppenheimer
Tür: Tarih, insan psikolojisi, gerçek olaylar
Öne çıkan başarı: En İyi Belgesel Film Oscar adaylığı, BAFTA En İyi Belgesel ödülü
Etiketler: #TheActOfKilling #Belgesel #GerçekHikaye #Tarih #Psikoloji #Sinema #Ekubo
