Bir arkadaşınızla kahve makinesi hakkında konuşuyorsunuz. Daha önce internette özellikle aramadığınızı düşünüyorsunuz. Birkaç saat sonra telefonunuzu açıyorsunuz ve karşınıza kahve makinesi reklamı çıkıyor. Bu deneyimi yaşayan pek çok insanın aklına aynı soru geliyor: Telefonum beni dinliyor olabilir mi?
Bu şüphe ilk bakışta oldukça mantıklı görünüyor. Çünkü akıllı telefonlarımızın mikrofonu var, bazı uygulamalar mikrofon erişimi isteyebiliyor ve Siri veya Google Assistant gibi sesli asistanlar belirli komutlara yanıt verebiliyor. Fakat kişiselleştirilmiş reklamların ortaya çıkması için telefonun gün boyunca bütün konuşmalarımızı gizlice kaydedip reklam şirketlerine göndermesi gerekmiyor. Dijital reklam sistemlerinin hakkımızda topladığı diğer veriler zaten şaşırtıcı derecede ayrıntılı tahminler yapılmasına olanak sağlayabiliyor.
İnternette yaptığımız hemen her hareket bazı dijital izler bırakabilir. Hangi siteleri ziyaret ettiğimiz, hangi ürünlere baktığımız, hangi reklamlara dokunduğumuz, uygulamalarda ne kadar zaman geçirdiğimiz ve daha önce yaptığımız alışverişler reklam sistemlerinin ilgi alanlarımız hakkında çıkarımlar yapmasına yardımcı olabilir. Buna kullanılan cihaz, yaklaşık konum, reklam kimlikleri ve farklı hizmetlerdeki etkinlikler gibi başka sinyaller de eklenebilir. Hangi verilerin toplanabildiği ise kullandığımız uygulamaya, verdiğimiz izinlere, gizlilik ayarlarımıza ve yürürlükteki kurallara göre değişir. Sonuçta reklam sistemi sizin kahve makinesi istiyorum, demenizi duymadan da yakında kahve makinesi satın alma ihtimaliniz olduğunu tahmin edebilir.
İşin daha şaşırtıcı kısmı, reklamların yalnızca tek bir kişinin davranışlarından hareket etmek zorunda olmamasıdır. Aynı ev veya ağdaki cihazlar, ortak konum sinyalleri ve platformların sahip olduğu başka veriler bazı durumlarda kullanıcılar arasında bağlantı kurulmasına yardımcı olabilir. Örneğin birlikte yaşadığınız birinin belirli ürünleri araştırması, sizin de benzer demografik veya davranışsal kategoriler içerisinde bulunmanızla birleştiğinde benzer reklamlarla karşılaşmanıza katkıda bulunabilir. Bunun için telefonunuzun masadaki konuşmayı kaydetmesi şart değildir.
Elbette kullanılıyor. Mikrofon izni verdiğimiz uygulamalar, izinlerin ve işletim sisteminin koyduğu sınırlar içerisinde mikrofona erişebilir. Sesli mesaj göndermek, video çekmek, görüşme yapmak veya sesli asistan kullanmak bunun en sıradan örnekleridir. Bu nedenle telefondaki mikrofon izinlarını kontrol etmek önemlidir. Modern Android ve iOS sistemleri mikrofon veya kamera kullanıldığında kullanıcıya görsel göstergeler de sunabiliyor.
Ancak buradan bütün büyük reklam platformları telefonların mikrofonunu sürekli gizlice dinliyor, sonucuna geçmek için güvenilir kanıt gerekir. Bugüne kadar kişiselleştirilmiş reklamların genel olarak insanların telefon mikrofonlarının kesintisiz dinlenmesiyle oluşturulduğunu gösteren sağlam ve kapsamlı bir kanıt ortaya konmuş değildir.
Burada insan psikolojisi de devreye giriyor. Gün içerisinde yüzlerce reklam görüyoruz fakat çoğunu hatırlamıyoruz. Tam da birkaç saat önce konuştuğumuz bir ürünün reklamıyla karşılaştığımızda ise bu tesadüf çok daha dikkat çekici hâle geliyor. Ayrıca reklam sistemleri davranışlarımızı bizden önce tahmin edebilecek kadar fazla sinyali bir araya getirebilir. Belki siz kahve makinesini hiç aramadınız ama son günlerde kahve tarifleri izlediniz, mutfak ürünlerine baktınız veya benzer ilgi alanlarına sahip kullanıcılarla aynı davranış grubuna girdiniz. Sistem bütün bunlardan satın alma ihtimalinizi hesaplayabilir. Bu nedenle bazen yaşadığımız şey, telefon konuşmamı duydu değil, algoritma davranışımı doğru tahmin etti, olabilir. Telefonlarımızın bizi gizlice dinlediği düşüncesi ürkütücü gelebilir, fakat reklam sistemlerinin konuşmalarımızı dinlemeye gerek kalmadan neyle ilgilenebileceğimizi tahmin edebilmesi çok daha çarpıcı bir gerçek olabilir.
