Baharın geldiğini anlamak için bütün çiçeklerin açmasını mı beklemek gerekir? Henüz kışın izleri silinmemişken toprağın arasından çıkan tek bir çiçek, mevsimin değiştiğini kanıtlamaya yeter mi? Doğanın kendi kuralları içinde bu sorunun cevabı oldukça basittir. Ancak insanın, toplumun ve düşüncenin dünyasına geçtiğimizde mesele çok daha karmaşık bir hal alır. Çünkü bazen tek bir insanın varlığı, binlerce insanın sessizliğinden daha büyük bir anlam taşıyabilir.
İnsanlık tarihi çoğunlukların kararlarıyla şekillenmiş gibi görünse de pek çok büyük değişimin başlangıcında yalnız kalmayı göze alan insanlar vardır. Yaşadıkları dönemde düşünceleri kabul görmeyen, söyledikleri nedeniyle dışlanan, hatta susturulmaya çalışılan kişiler, yıllar sonra toplumların doğrularını yeniden tanımlamıştır. Bu durum bize önemli bir gerçeği hatırlatır. Bir düşüncenin değerini, onu savunan insanların sayısı belirlemez. Kalabalıklar her zaman haklı olmadığı gibi yalnız kalanlar da her zaman yanılıyor değildir.
Toplumların en güçlü alışkanlıklarından biri, çoğunluğun düşüncesini güvenilir kabul etmektir. İnsan, doğası gereği ait olmak, kabul görmek ve dışlanmamak ister. Bu nedenle bazen kendi doğrularından şüphe ederken başkalarının yanlışlarına kolaylıkla uyum sağlayabilir. Herkesin sustuğu yerde konuşmak, herkesin onayladığı bir davranışa itiraz etmek ya da herkesin yürüdüğü yönün tersine ilerlemek ciddi bir cesaret gerektirir. Üstelik bu cesaretin karşılığında her zaman takdir, başarı veya kabul görmek de yoktur. Bazen insan, doğru olduğuna inandığı şeyi savunduğu için yalnızlaşır.
Tek çiçekle bahar olmaz sözü, ilk bakışta gerçekçi bir yaklaşımı temsil eder. Tek bir insanın bütün kötülükleri ortadan kaldıramayacağı, tek bir iyiliğin dünyadaki adaletsizlikleri bitiremeyeceği doğrudur. Fakat burada gözden kaçırılan önemli bir ayrım vardır. Bir davranışın bütün sorunları çözmemesi, hiçbir şeyi değiştirmediği anlamına gelmez. İnsanlar çoğu zaman sonuçları yalnızca büyüklükleriyle değerlendirir. Oysa küçük bir değişimin değeri, bazen ortaya çıkardığı sonuçtan çok, mümkün olduğunu gösterdiği yeni bir düşüncede saklıdır.
Bir insanın dürüst olması bütün dünyayı dürüst yapmaz. Bir kişinin adaleti savunması bütün haksızlıkları ortadan kaldırmaz. Bir insanın merhamet göstermesi insanlığın bütün acılarını dindirmez. Ancak bu gerçekleri gerekçe göstererek dürüstlükten, adaletten ve merhametten vazgeçmek, kötülüğün karşısında insanın kendi etkisini yok saymasıdır. Dünyayı tek başına değiştiremeyeceğini söyleyen insan, bazen değiştirebileceği küçük bir parçadan da sorumlu olduğunu unutabilir.
Burada asıl mesele yalnızca cesaret değildir. İnsan, kendi davranışlarının başkaları üzerindeki etkisini çoğu zaman göremez. Bir kişinin haksızlığa karşı çıkması, o anda hiçbir şeyi değiştirmemiş gibi görünebilir. Fakat aynı haksızlığa maruz kalan başka bir insan, artık yalnız olmadığını hissedebilir. Birinin itirazı diğerine konuşma cesareti verebilir. Birinin gösterdiği merhamet, başkasının insanlara duyduğu güveni yeniden kurabilir. Değişimin etkisi her zaman hemen ortaya çıkmaz. Bazı düşünceler, onları ilk dile getiren insanlar sonuçlarını göremeden toplumun hafızasına yerleşir.
Bununla birlikte tek başına haklı olduğuna inanmak da insanı mutlak doğruya ulaştırmaz. Çoğunluğa karşı çıkmak, kendi başına bir erdem değildir. Yanlışta ısrar eden bir insan da yalnız kalabilir. Bu nedenle gerçek cesaret, yalnızca başkalarına karşı durabilmek değil, gerektiğinde kendi düşüncesini de sorgulayabilmektir. Haklı olmakla haklı olduğuna inanmak arasındaki farkı gözetmeyen bir insan, karşı çıktığı dogmaların benzerini kendi zihninde oluşturabilir. Bir çiçeğin diğerlerinden önce açması, onun mutlaka doğru mevsimde açtığını göstermez.
Belki insanın en büyük yanılgılarından biri, değerli bir davranışın mutlaka büyük bir sonuç doğurması gerektiğine inanmasıdır. İyiliğin karşılık bulmadığı, doğruluğun ödüllendirilmediği ve cesaretin başarıya ulaşmadığı durumlarda gösterilen çabayı anlamsız sayabiliriz. Oysa insanın ahlaki değeri yalnızca elde ettiği sonuçlarla ölçülemez. Kimsenin görmediği bir iyilik de iyiliktir. Kimsenin desteklemediği haklı bir itiraz da anlamını korur. Bir davranışın değerli olması için mutlaka tarihe geçmesi gerekmez.
Diğer taraftan, sürekli olarak başkalarının ilk adımı atmasını bekleyen bir toplumda değişim giderek uzaklaşır. Herkes bir başkasının konuşmasını, direnmesini, yardım etmesini veya sorumluluk üstlenmesini beklediğinde sessizlik ortak bir davranışa dönüşür. Böylece tek tek insanların onaylamadığı yanlışlar, topluca sürdürülebilir hale gelir. Bazen kötülüğün gücü, onu savunanların çokluğundan değil, ona karşı çıkanların birbirlerinden habersiz biçimde susmasından kaynaklanır.
Yine de ilk çiçeğe bütün baharın sorumluluğunu yüklemek de adil değildir. Bir insanın cesur olması, bütün mücadeleyi tek başına vermek zorunda olduğu anlamına gelmez. Toplumsal değişim yalnızca öncülük edenlerin değil, onların açtığı yolu genişletenlerin de eseridir. Bir düşünceyi başlatmak kadar onu yaşatmak, geliştirmek ve ortak bir değere dönüştürmek de önemlidir. Tek bir insan bir kapıyı aralayabilir, ancak o kapıdan geçecek insanların varlığı değişimin kalıcı olmasını sağlar.
Belki de bu nedenle tek çiçekle bahar olmaz sözüne yalnızca umutsuzluk ya da iyimserlik açısından bakmak eksik kalır. Tek bir çiçek baharın kendisi değildir, fakat kışın mutlak hakimiyetine karşı somut bir varoluştur. Henüz çevresinde hiçbir şey değişmemişken açabilmesi, onun değerini azaltmaz. Aksine, koşulların bütün ağırlığına rağmen var olabilmesi, kendisinden çok daha büyük bir anlam kazanabilir.
İnsan da bazen yaşadığı çağın, toplumun veya çevresinin bütün yanlışlarını değiştiremeyebilir. Fakat bu, o yanlışların bir parçası olmak zorunda olduğu anlamına gelmez. Herkesin duyarsızlaştığı yerde duyarlı kalmak, herkesin çıkarını düşündüğü yerde vicdanını korumak, herkesin sustuğu yerde gerçeği dile getirmek başlı başına bir duruştur. Bu duruş dünyayı bir anda değiştirmeyebilir, ancak insanın kendi dünyasında neye dönüşeceğini belirler.
Sonuçta tek çiçekle bahar olmayabilir. Ama hiçbir bahar da ilk çiçek açmadan başlamaz. Önemli olan, tek başına bütün mevsimi değiştirebileceğine inanmak değil, kendi varlığının ve davranışlarının anlamını küçümsememektir. Çünkü bazen insanın yapabileceği en büyük şey, bütün dünyayı değiştirmek değil, dünyanın kendisini değiştirmesine izin vermemektir.
#Felsefe #Toplum #BireyVeToplum #İnsanPsikolojisi #Vicdan #Cesaret #Değişim #Umut #Ekubo
