İş sözleşmesinin sona ermesi sırasında çalışanlardan çeşitli belgeleri imzalamaları istenebilir. Bunlar arasında işçilik alacaklarına ilişkin arabuluculuk anlaşma belgeleri de bulunur. Arabuluculuk, tarafların özgür iradeleriyle anlaşmasını amaçlayan bir yöntemdir. Bu nedenle sürecin yalnızca kağıt üzerinde yürütülmesi veya çalışanların gerçek anlamda müzakere edememesi, anlaşmanın hukuki geçerliliği bakımından sorun yaratabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 26 Şubat 2025 tarihli, 2024/14545 Esas ve 2025/2031 Karar sayılı ilamına konu uyuşmazlıkta, emeklilik nedeniyle işten ayrılmak isteyen bir çalışan, arabuluculuk anlaşmasının baskı altında imzalatıldığını ileri sürmüştür. Çalışan, belgeyi imzalamaması halinde hak ettiği ödemelerin yapılmayacağının söylendiğini ve arabuluculuk sürecinin gerçekte serbest iradeye dayanmadığını iddia etmiştir.
Dosyada çalışanların toplu biçimde arabuluculuk görüşmesine yönlendirilmesi, arabulucunun işveren tarafından belirlenmesi, sürecin işyerinde yürütülmesi ve çalışanlara yeterli bilgilendirme yapılmaması gibi koşullar değerlendirilmiştir. Bölge adliye mahkemesi, somut olayda arabuluculuğun gönüllülük, tarafların eşitliği ve tarafsızlık ilkelerine aykırı yürütüldüğü sonucuna ulaşmıştır. Yargıtay çoğunluğu da bu kararı onamıştır.
Bu karar, arabuluculuk anlaşmalarının yalnızca imzalandıkları için her durumda geçerli kabul edilemeyeceğini göstermektedir. Ancak işverenin başlattığı her arabuluculuk süreci veya işyerinde gerçekleştirilen her görüşme kendiliğinden geçersiz değildir. Önemli olan tarafların gerçek anlamda bilgilendirilmesi, serbestçe karar verebilmesi ve sürecin kanuni ilkelere uygun yürütülmesidir.
Kararda ayrıca dikkat edilmesi gereken bir usul tartışması bulunmaktadır. Karşı oyda, anlaşma belgesinin geçersizliğinin ayrı bir tespit davasıyla değil, alacak davasında incelenebileceği ve ayrı davada hukuki yarar bulunmayabileceği belirtilmiştir. Bu nedenle anlaşmanın geçersizliği iddiasında hangi davanın açılacağı da önemlidir.
Sonuç olarak arabuluculuk, işçinin haklarından baskıyla vazgeçmesini sağlayan bir yöntem değildir. Hukuken anlamlı bir anlaşma, yalnızca imzaya değil, tarafların gerçek ve özgür iradelerine dayanmalıdır.
#İşHukuku #Arabuluculuk #KıdemTazminatı #İşçiHakları #Yargıtay #Ekubo
