1909 yılının Temmuz ayında, Güney Afrika açıklarında ilerleyen büyük bir yolcu gemisi, beraberindeki 211 insanla birlikte ortadan kayboldu. Ne bir yardım çağrısı duyuldu ne de geminin son anlarına ilişkin kesin bir kayıt bulundu. Aradan geçen bir asırdan fazla zamana rağmen SS Waratah'ın nerede battığı hala bilinmiyor. Denizcilik tarihinin en esrarengiz kayboluşlarından biri olarak kabul edilen SS Waratah vakası, yalnızca büyük bir geminin ortadan kaybolması nedeniyle değil, yolculuk öncesinde ortaya çıkan güvenlik endişeleri, son anda gemiden ayrılan bir yolcunun anlattıkları ve yıllarca sürdürülen başarısız arama çalışmaları nedeniyle de dikkat çekiyor. 1908 yılında İskoçya'nın Glasgow kentinde inşa edilen SS Waratah, Londra merkezli Blue Anchor Line şirketine ait, yaklaşık 9.300 gros tonluk büyük bir yolcu ve yük gemisiydi. Avustralya ile İngiltere arasındaki uzun deniz yolculuklarında kullanılmak üzere tasarlanan gemi, döneminin modern imkânlarına sahipti. Yolcu kamaraları, geniş salonları ve büyük miktarda yük taşıyabilen ambarları bulunuyordu. Ancak bütün bu özelliklerine rağmen, ilerleyen yıllarda tartışmaların merkezine yerleşecek önemli bir eksikliği vardı Gemide telsiz haberleşme sistemi bulunmuyordu.
SS Waratah, 1909 yılının Nisan ayında İngiltere'den ikinci büyük seferine çıktı. Avustralya'ya ulaştıktan sonra dönüş yolculuğuna başlayan gemi çeşitli limanlara uğrayarak Güney Afrika'ya doğru ilerledi. Yolculuğun ilk bölümlerinde geminin kaybolacağını düşündürecek kesin bir olay yaşanmamıştı. Ancak bazı yolcuların daha sonra anlattıkları, geminin denizdeki dengesine ilişkin endişelerin bulunduğunu ortaya koyacaktı. Bu yolculuğun en dikkat çekici isimlerinden biri, Claude Sawyer adlı yolcuydu. Sawyer geminin hareketlerinden rahatsız olduğunu ve güvenliğine ilişkin ciddi şüpheler taşıdığını belirterek Durban Limanı'nda gemiden ayrıldı Daha sonra geminin batacağına ilişkin korkutucu bir rüya gördüğünü de anlattı. Bu anlatı, Waratah'ın kaybolmasının ardından gazetelerde geniş yer buldu. Ancak Sawyer'ın rüyası, yaklaşan felaketin önceden bilindiğine ilişkin bilimsel bir kanıt değildi olaydan sonra aktarılan kişisel bir deneyimdi. 26 Temmuz 1909 tarihinde SS Waratah, Güney Afrika'nın Durban Limanı'ndan ayrılarak Cape Town'a doğru hareket etti. Gemide 211 yolcu ve mürettebat bulunuyordu. Yaklaşık 1.000 deniz millik bu yolculuk, geminin İngiltere'ye dönüş güzergahının önemli aşamalarından biriydi. 27 Temmuz günü Waratah, Clan MacIntyre adlı başka bir gemiyle karşılaştı. İki gemi arasında geleneksel işaretleşme yoluyla iletişim kuruldu. Bu karşılaşma, SS Waratah'ın kimliği güvenilir biçimde doğrulanmış son görülüşü olarak denizcilik tarihine geçti. O andan sonra geminin başına ne geldiği kesin olarak bilinmiyor.
Güney Afrika'nın doğu kıyıları, özellikle kış aylarında oldukça sert deniz koşullarına sahne olabiliyordu. Hint Okyanusu'ndan gelen güçlü dalgalar rüzgarlar ve değişken hava sistemleri, büyük gemiler için bile tehlikeli şartlar oluşturabiliyordu. Waratah'ın kaybolduğu dönemde bölgede kötü hava koşullarının yaşandığı biliniyor. Bu nedenle geminin şiddetli bir fırtınaya yakalanmış olabileceği soruşturmalarda değerlendirilen en önemli ihtimallerden biri oldu. Ancak ortada çok büyük bir sorun vardı. Gemi kaybolmuştu ve tam olarak nerede, ne zaman, hangi nedenle battığını gösterecek kesin bir fiziksel kanıt bulunamıyordu. Cape Town Limanı'nda geminin gelmesini bekleyenler, ilk başta yalnızca bir gecikme yaşandığını düşündüler. O dönemde deniz yolculuklarında hava koşulları nedeniyle gecikmeler olağandışı değildi. Fakat saatler günlere dönüşürken Waratah'tan hiçbir haber alınamaması, durumun sıradan bir gecikmeden çok daha ciddi olduğunu gösterdi. Geminin telsiz sistemi bulunmadığı için kaptanın ve mürettebatın yardım çağrısı gönderme imkanı da yoktu. Arama çalışmaları başlatıldığında, yetkililer başlangıçta geminin makine arızası nedeniyle sürüklenmiş olabileceğini değerlendirdi. Başka bir ihtimal ise Waratah'ın fırtınadan kaçınmak için rotasını değiştirmiş olmasıydı. Güney Afrika kıyılarında ve açık denizde yapılan araştırmalar giderek genişletildi. Avustralya hükümetinin gönderdiği iki geminin de katıldığı çalışmalar sırasında binlerce deniz millik alan tarandı. Ancak hiçbir arama ekibi Waratah'a ait olduğu kesin olarak belirlenebilen bir cankurtaran sandalına, cesede veya enkaz parçasına ulaşamadı.
Bu durum, olayın en büyük gizemlerinden birini oluşturuyordu. Çünkü kaybolan şey küçük bir balıkçı teknesi değil, yaklaşık 142 metre uzunluğunda, binlerce ton ağırlığında büyük bir yolcu gemisiydi. Üstelik geminin kaybolduğu bölge, başka ticaret gemilerinin de kullandığı önemli bir deniz güzergahıydı. Waratah'ın kaybolmasının ardından geminin tasarımı ve yükleme koşulları ciddi biçimde sorgulanmaya başlandı. Bazı tanıklar geminin denizde olağandışı biçimde yalpaladığını, ağır hareketler yaptığını ve dengesinin yeterince güçlü olmadığını ileri sürdü. Özellikle geminin ağırlık merkezinin yüksek olabileceği, büyük dalgalar karşısında kendisini yeniden doğrultmakta zorlanabileceği ihtimali üzerinde duruldu. 1910 yılının sonlarında başlayan resmi soruşturma, 1911 yılında sonuçlandı. Mahkeme, mevcut dolaylı kanıtları değerlendirerek Waratah'ın olağanüstü şiddetli bir fırtınada alabora olmuş olmasının en olası açıklama olduğu sonucuna vardı. Bununla birlikte geminin tam olarak nasıl battığını belirleyemedi. Kömür ambarında patlama yaşandığı yönündeki teori ise kabul edilmedi. Ancak bu açıklama herkesi tatmin etmedi. Çünkü geminin yükü, tasarımı ve denizdeki davranışları hakkındaki ifadeler arasında farklılıklar bulunuyordu. Kimi tanıklar Waratah'ın güvenli bir gemi olduğunu savunurken kimileri dengesinden endişe duyduklarını anlatıyordu. Bu çelişkiler, kazanın yalnızca kötü hava koşullarından mı kaynaklandığı, yoksa geminin yapısal özelliklerinin de felakette rol oynayıp oynamadığı sorusunu gündemde tuttu.
Yıllar geçtikçe Waratah'ı bulmaya yönelik yeni araştırmalar yapıldı. Özellikle deniz araştırmacısı Emlyn Brown, geminin enkazını bulmak için uzun yıllar çalıştı. 1999 yılında Güney Afrika açıklarında bulunan bir batığın Waratah'a ait olabileceği açıklandı. Bu haber, yaklaşık doksan yıldır süren gizemin nihayet çözüldüğü düşüncesini doğurdu. Fakat sonraki incelemeler, bulunan enkazın SS Waratah olmadığını ortaya koydu. Gelişen sonar sistemleri ve deniz tabanı araştırma teknolojileri de bugüne kadar geminin kimliği doğrulanmış enkazına ulaşılmasını sağlayamadı. 2025 yılında Journal of Maritime Archaeology dergisinde yayımlanan bilimsel bir çalışma Waratah'ın kayboluşunu yeniden ele aldı. Araştırmada geminin izlediği rota, tarihi hava kayıtları, Agulhas Akıntısı ve deniz tabanının özellikleri birlikte incelendi. Çalışma, geminin batmasına yol açmış olabilecek farklı senaryoları ve araştırılabilecek deniz tabanı bölgelerini değerlendirdi. Özellikle güçlü akıntılarla fırtına dalgalarının etkileşimi üzerinde duruldu. Bununla birlikte araştırmacılar geminin batış nedeninin ve enkazının yerinin kesin olarak bilinmediğini vurguladı. Bugün SS Waratah'ın hikayesini esrarengiz kılan şey doğaüstü bir olay yaşandığına ilişkin herhangi bir kanıt bulunması değil, böylesine büyük bir deniz felaketinin ardından geriye kesin bir fiziksel iz kalmamış olmasıdır. Geminin son saatlerinde neler yaşandığı, kaptanın fırtınaya karşı nasıl bir karar verdiği mürettebatın tehlikeyi fark edip etmediği ve yolcuların kurtulmak için herhangi bir fırsat bulup bulamadığı bilinmiyor.
Belki Waratah, beklenmedik büyüklükteki bir dalganın etkisiyle çok kısa sürede alabora oldu. Belki yükün dağılımı ve geminin dengesi ağır hava koşullarıyla birleşerek geri dönüşü olmayan bir felakete neden oldu. Belki de henüz ortaya çıkarılamayan başka bir teknik sorun yaşandı. Bunların her biri araştırılabilir ihtimaller olsa da hiçbirini kesin gerçek olarak kabul etmek mümkün değil. SS Waratah, 26 Temmuz 1909'da Durban'dan ayrıldığında gemideki 211 insanın hiçbiri, yolculuklarının denizcilik tarihinin en büyük kayboluş bilmecelerinden birine dönüşeceğini bilmiyordu. Aradan 117 yıl geçti. Okyanus tabanını görüntüleyen teknolojiler gelişti, tarihi kayıtlar yeniden incelendi, geminin son rotası defalarca araştırıldı Fakat Waratah'ın nerede yattığı hala kesinleşmedi. Ve geriye, denizcilik tarihinin cevaplanmamış sorularından biri kaldı. 211 insanı taşıyan devasa bir gemi, hiçbir doğrulanmış enkaz bırakmadan okyanusun neresinde kayboldu?
