Binlerce yıl önce, Arabistan'ın güneyinde çöllerin ortasında öylesine zengin bir krallık yükseldi ki ünü uzak ülkelere kadar yayıldı. Bu ülkenin adı Sebe'ydi. Bugünkü Yemen topraklarında, özellikle Ma'rib çevresinde gelişen Sebe Krallığı yalnızca efsanelerde yaşayan bir ülke değildi. Arkeolojik kalıntıları, tapınakları, surları, yazıtları ve olağanüstü sulama sistemleri bugün hala varlığını sürdürüyor. Sebeliler, Arabistan üzerinden geçen değerli tütsü ticaret yollarının önemli bir bölümünü kontrol ediyor. Akdeniz dünyası ile Doğu Afrika arasındaki ticaret ağlarında önemli bir rol oynuyordu. Ma'rib'de kurdukları dev sulama sistemi ise kurak toprakların ortasında geniş tarım alanlarının oluşmasını sağlamıştı. Fakat Sebe denildiğinde yüzyıllardır krallığın kendisinden bile daha fazla konuşulan bir isim var.
Belkıs. Kur'an'da onun adı doğrudan Belkıs olarak geçmez. Neml Suresi'nde Sebe halkına hükmeden güçlü bir kadından söz edilir. Belkıs adı, daha sonraki İslami tarih ve rivayet geleneğinde bu hükümdarla özdeşleşmiştir. Anlatı, Hz. Süleyman'ın ordusunu kontrol ettiği sırada Hüdhüd kuşunun ortada olmadığını fark etmesiyle başlar. Bir süre sonra Hüdhüd geri döner ve Süleyman'a uzak bir ülkeden haber getirdiğini söyler. Sebe adında bir ülke görmüştür. Ve bu ülkenin başında bir kadın bulunmaktadır. Hüdhüd'ün verdiği bilgi dikkat çekicidir. Bu kadına büyük imkanlar verilmiş ve görkemli bir tahtı vardır. Fakat hükümdar ve halkı Allah yerine güneşe secde etmektedir. Bunun üzerine Hz. Süleyman Sebe hükümdarına bir mektup gönderir. Belkıs'ın hikayesinin belki de en dikkat çekici yönlerinden biri burada ortaya çıkar. Karşımıza düşünmeden hareket eden bir hükümdar çıkmaz. Kendisine ulaşan mektubu aldıktan sonra ülkesinin ileri gelenlerini toplar ve onların görüşlerini sorar. İleri gelenler güçlerinin ve savaş kabiliyetlerinin bulunduğunu söyleseler de son kararın hükümdara ait olduğunu belirtirler.
Belkıs ise hemen savaşa yönelmez. Kralların bir ülkeye girdiklerinde orayı altüst edebileceklerini ve toplumun ileri gelenlerini aşağılayabileceklerini söyler. Ardından Süleyman'a bir hediye göndererek elçilerin nasıl karşılanacağını görmek ister. Fakat Süleyman hediyeyi kabul etmez. Bunun üzerine Sebe hükümdarı Süleyman'ın huzuruna gitmeye karar verir. Ve anlatının en gizemli bölümlerinden biri tam burada başlar. Hz. Süleyman çevresindekilere Sebe hükümdarı gelmeden önce onun tahtını kimin getirebileceğini sorar. Kur'an anlatısında önce cinlerden güçlü bir ifrit tahtı kısa bir süre içerisinde getirebileceğini söyler. Ardından kitaptan bilgisi olan bir kişi, tahtı Süleyman'a gözünü açıp kapamadan önce getirebileceğini ifade eder. Süleyman çok geçmeden tahtı karşısında görür. Sonra tahtın görünüşünün değiştirilmesini ister. Amaç Sebe hükümdarının onu tanıyıp tanımayacağını görmektir. Belkıs geldiğinde kendisine: Senin tahtın böyle miydi diye sorulur. Onun cevabı son derece ölçülüdür
Sanki o. Kesin konuşmaz. Gördüğü şey kendi tahtına benzemektedir, fakat onun burada bulunması normal şartlarda mümkün görünmemektedir. Ardından hikayenin hafızalara kazınan diğer sahnesi gelir. Belkıs'ın büyük bir köşke girmesi istenir. Zemini gördüğünde onu su zanneder ve sudan geçeceğini düşünerek eteğini toplar. Fakat karşısındaki şey su değildir. Kur'an anlatısında bunun camdan yapılmış şeffaf bir zemin olduğu açıklanır. Belkıs karşılaştığı bütün bu olayların ardından şöyle der. Rabbim! Ben gerçekten kendime zulmetmişim. Süleyman'la beraber alemlerin Rabbi olan Allah'a teslim oldum. Böylece Kur'an'daki Sebe hükümdarı anlatısı tamamlanır. Ancak tarih açısından gizem tam burada başlıyor. Çünkü Sebe Krallığı gerçektir. Başkent Ma'rib gerçektir. Tapınakları gerçektir. Surlar gerçektir. Sulama kanalları ve büyük Ma'rib su sistemi gerçektir. Sebe uygarlığının bıraktığı yazıtlar gerçektir. Arkeolojik bulgular, Güney Arabistan'da son derece gelişmiş ve zengin bir uygarlığın bulunduğunu açık biçimde ortaya koymaktadır. UNESCO'nun değerlendirmesine göre Sebe Krallığı özellikle MÖ 8. yüzyıldan MS 3. yüzyıla kadar Güney Arabistan'ın önemli siyasi ve kültürel güçlerinden biriydi. Zenginliğinin önemli kaynaklarından biri tütsü ticaretiydi.
Ama bütün bunların ortasında şaşırtıcı bir boşluk bulunmaktadır. Belkıs'ın kendisi. Bugüne kadar bulunan Sebe yazıtlarında, Belkıs'ı tarihsel bir hükümdar olarak kesin biçimde tanımlayan çağdaş bir belge ortaya çıkarılmış değildir. ICOMOS'un UNESCO için hazırladığı değerlendirmede bu konu özellikle vurgulanır. Sebe Melikesi veya Belkıs'ın tarihsel varlığı doğrulanmış değildir ve onun Ma'rib'deki bazı yapılarla ilişkilendirilmesi daha sonraki efsanevi geleneklerin sonucu olabilir. British Museum da benzer şekilde Sebe'nin tarihsel bir krallık olduğunu, ancak Sebe Melikesi'ni doğrulayacak günümüze ulaşmış bir yazıt bulunmadığını belirtmektedir. İşte Belkıs'ın gizemi tam olarak burada yatıyor. Bir tarafta gerçek bir antik krallık bulunuyor. Diğer tarafta Yahudi, Hristiyan, İslam ve Etiyopya geleneklerinde yüzyıllar boyunca yaşamaya devam eden olağanüstü güçlü bir kadın hükümdar anlatısı bulunuyor. Yahudi ve Hristiyan geleneğinde Sheba Kraliçesi, İslam geleneğinde Belkıs, Etiyopya geleneğinde ise Makeda adı öne çıkıyor. Fakat arkeoloji henüz bu anlatıları tek bir tarihsel kişiye bağlayabilmiş değil. Daha da ilginci, bugün Ma'rib çevresinde Belkıs'la özdeşleştirilen yapılar bulunmaktadır. Özellikle Bar'an Tapınağı zaman zaman Belkıs'ın Tahtı adıyla anılır. Fakat bu isimlendirme, yapının gerçekten Belkıs tarafından kullanıldığının arkeolojik kanıtı değildir. ICOMOS da Belkıs ile bu tapınaklar arasındaki bağlantının tarihsel bir kanıttan çok daha sonraki geleneklere dayanabileceğine dikkat çekmektedir.
Bu nedenle Belkıs'ın hikayesi diğer birçok eski anlatıdan farklıdır. Çünkü burada tamamen hayal ürünü olduğu bilinen kayıp bir ülkeden söz etmiyoruz. Ülke gerçekten vardı. Onunla ilişkilendirilen uygarlık gerçekten vardı. Ma'rib hala orada. Binlerce yıllık tapınakların kalıntıları hala orada. Sebelilerin yazıları taşların üzerinde. Çölün ortasında kurdukları olağanüstü sulama sisteminin izleri görülebiliyor. UNESCO bugün Ma'rib'deki yedi arkeolojik alanı antik Sebe Krallığı'nın olağanüstü mirasının parçaları olarak kabul ediyor. Fakat bütün bu taşların, yazıtların ve kalıntıların arasında dünyanın tanıdığı o kraliçenin adı henüz bulunamadı. Belki gelecekte Ma'rib'de yapılacak yeni bir kazıda bir yazıt ortaya çıkacak. Belki bir mezar bulunacak. Belki de Sebe hükümdarlarının kronolojisini değiştirecek yeni belgeler keşfedilecek. Ya da Belkıs, tarihsel bir hükümdarın yüzyıllar boyunca farklı kültürlerde değişerek günümüze ulaşmış hatırası olarak kalacak. Bugün kesin olarak söyleyebildiğimiz şey daha çarpıcı. Belkıs'ın ülkesi bulundu. Şehirleri bulundu. Tapınakları bulundu. Sebe'nin zenginliğinin izleri bulundu. Binlerce yıllık yazıtları bulundu.
Ama bütün dünyanın binlerce yıldır adını bildiği o gizemli kraliçenin tarihsel kimliği hala bulunamadı. Ve belki de Sebe Melikesi Belkıs'ı tarihin en büyüleyici kadınlarından biri yapan şey tam olarak budur. Arkasında gerçek bir krallık bırakan, fakat tarihin içinde kendisi hala bir gölge olarak duran kraliçe.
