Asfaltlara Gizlenen Mesajların Çözülemeyen Sırrı
Amerika Birleşik Devletleri'nin farklı şehirlerinde, yoğun trafiğin aktığı yolların asfaltına yerleştirilmiş küçük ve esrarengiz mesajlar yıllarca insanların dikkatinden kaçtı. Philadelphia, New York, Baltimore ve başka kentlerde görülen bu yazılar, sıradan sokak sanatından oldukça farklıydı. Mesajlarda tarihçi Arnold J. Toynbee'nin adı, Stanley Kubrick'in 2001: A Space Odyssey filmine yapılan göndermeler ve ölülerin Jüpiter gezegeninde yeniden diriltilmesiyle ilgili tuhaf ifadeler bulunuyordu. Bu gizemli işaretlerin kim tarafından, hangi amaçla ve nasıl yerleştirildiği uzun yıllar boyunca anlaşılamadı. Yönetmen Jon Foy'un 2011 yapımı Resurrect Dead: The Mystery of the Toynbee Tiles belgeseli, Amerikan şehirlerinin sokaklarına gizlenmiş bu sıra dışı bilmecenin izini sürüyor.
Toynbee Tiles olarak adlandırılan bu mesajlar, 1980'li yıllarda dikkat çekmeye başladı. Genellikle linolyum benzeri malzemelerden hazırlanan küçük levhalar, asfaltın üzerine yerleştiriliyor ve zamanla araçların üzerinden geçmesiyle yol yüzeyine iyice tutunuyordu. Bazılarında büyük harflerle yazılmış kısa ifadeler bulunurken diğerlerinde daha uzun ve karmaşık mesajlar yer alıyordu. En sık karşılaşılan metinlerden biri, Toynbee'nin düşünceleriyle 2001: A Space Odyssey filmini ilişkilendirerek Jüpiter'de ölülerin diriltilmesine gönderme yapıyordu. Ancak bu ifadelerin ne anlama geldiğini açıklayan kesin bir bilgi bulunmuyordu.
Mesajların içeriği, araştırmacıları birbirinden farklı alanlara yönlendirdi. İngiliz tarihçi Arnold J. Toynbee, uygarlıkların yükselişi ve çöküşü üzerine yaptığı çalışmalarla tanınıyordu. Stanley Kubrick'in 1968 yapımı 2001: A Space Odyssey filmi ise insanlığın evrimi, teknoloji ve bilinmeyenle karşılaşma gibi temaları işliyordu. Toynbee Tiles üzerindeki ifadeler, bu iki farklı kaynağı ölümden sonra yeniden yaşam düşüncesiyle bir araya getiriyordu. Ancak tarihçinin eserleriyle filmin anlatısı arasında doğrudan ve açık bir bağlantı bulunmuyordu. Bu nedenle mesajların kişisel bir inancı mı, sanatsal bir düşünceyi mi yoksa daha karmaşık bir fikri mi temsil ettiği tartışma konusu haline geldi.
Belgeselin merkezinde, bu gizemli yazıları araştırmaya başlayan Justin Duerr ve arkadaşlarının çalışmaları bulunuyor. Duerr, Philadelphia sokaklarında karşılaştığı mesajların izini sürerken eski gazete kayıtlarını, televizyon yayınlarını, şehir arşivlerini ve tanık ifadelerini incelemeye başlıyor. Araştırma ilerledikçe farklı şehirlerdeki yazılar arasında benzerlikler olduğu anlaşılıyor. Mesajların kullanılan malzeme, yazı karakterleri ve yerleştirilme biçimleri bakımından ortak özellikler taşıması, bunların aynı kişi veya bağlantılı kişiler tarafından hazırlanmış olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.
Araştırmacıların dikkatini çeken önemli ayrıntılardan biri, Philadelphia'da yaşayan Severino Verna adlı bir kişiyle bağlantılı ipuçları oluyor. Eski yayınlar, çeşitli kayıtlar ve tanık anlatımları, mesajların arkasındaki kişinin kimliğine ilişkin olası bir açıklama sunuyor. Belgesel, Verna'nın Toynbee Tiles ile bağlantılı olabileceğine dair dikkat çekici bulgular ortaya koyuyor. Bununla birlikte bu bağlantı, bütün mesajların kesin olarak aynı kişi tarafından hazırlandığını kanıtlamıyor. Gizemli yazıların gerçek yaratıcısının kimliği ve bütün faaliyetlerinin kapsamı konusunda belirsizlikler devam ediyor.
Toynbee Tiles olayını ilginç kılan yalnızca mesajların içeriği değil, yerleştirildikleri mekanlar ve kullanılan yöntemlerdir. Yoğun trafiğin bulunduğu caddelere bu tür levhaların nasıl bırakıldığı, neden özellikle asfalt yüzeylerin seçildiği ve mesajların yıllarca nasıl varlığını koruduğu araştırmanın önemli parçalarını oluşturuyor. Bazı levhaların farklı ülkelerde de görülmesi, olayın coğrafi sınırlarını genişletiyor. Zaman içerisinde orijinal mesajlardan esinlenen başka çalışmaların ortaya çıkması ise hangi levhaların ilk yaratıcıya ait olduğunu belirlemeyi daha da zorlaştırıyor.
Resurrect Dead, klasik bir gizem belgeselinin ötesinde, insanın bilinmeyeni çözme isteğini de ele alıyor. Justin Duerr ve arkadaşlarının yıllarca sürdürdüğü araştırma, başlangıçta küçük bir merakın nasıl kapsamlı bir incelemeye dönüşebileceğini gösteriyor. Belgesel boyunca şehir yaşamının sıradan ayrıntıları farklı bir anlam kazanıyor. Her gün binlerce insanın üzerinden geçtiği asfalt parçaları, geçmişe ait izler taşıyan birer belgeye dönüşüyor. Bu yönüyle film, modern kentlerin yalnızca binalardan ve yollardan oluşmadığını, aynı zamanda fark edilmeyi bekleyen sayısız insan hikayesi barındırdığını hatırlatıyor.
Jon Foy'un belgeseli, Toynbee Tiles gizeminin kökenine ilişkin güçlü ipuçları sunsa da bütün soruları kesin biçimde yanıtlamıyor. Mesajların ardındaki düşüncenin tam olarak ne olduğu, neden bu kadar uzun süre farklı şehirlerde tekrarlandığı ve ilk yaratıcının bütün çalışmalarının hangileri olduğu belirsizliğini koruyor. Buna rağmen Toynbee Tiles, kamusal alanlarda ortaya çıkan en sıra dışı anonim mesaj örneklerinden biri olarak varlığını sürdürüyor. Asfaltın üzerine bırakılmış birkaç kelime, yıllar boyunca araştırmacıları, sanatçıları ve meraklı insanları aynı gizemin etrafında bir araya getirmeyi başardı. Toynbee Tiles, bir şehrin en sıradan yüzeyinin bile çözülmeyi bekleyen bir hikaye taşıyabileceğinin dikkat çekici bir örneği olarak hafızalarda yerini koruyor.
