Bir insan neden yemek yerine toprak, kil, kağıt, tebeşir, sabun hatta metal parçaları yemek ister? İlk bakışta oldukça sıra dışı görünen bu davranışın tıpta bir adı var: pika. Pika, besin değeri olmayan maddelerin sürekli olarak yenmesiyle ortaya çıkan bir yeme bozukluğudur. Burada önemli olan bir şeyi merak edip bir kez tatmak değil, bu davranışın tekrarlayıcı hale gelmesidir. Tanıda kişinin yaşı, gelişim düzeyi ve içinde yaşadığı kültür de dikkate alınır. Çünkü bazı toplumlarda kil veya toprak tüketimi geleneksel bir uygulama olabilir.
Pika özellikle çocuklarda görülebilir ancak yalnızca çocukluk dönemine özgü değildir. Hamilelerde ve yetişkinlerde de ortaya çıkabilir. Yenilen madde kişiden kişiye şaşırtıcı ölçüde değişir. Toprak yemeye geofaji, buz yemeye pagofaji adı verilir. Bunların yanında kil, kağıt, saç, sabun, kül, boya parçaları, taş veya başka maddeler de tüketilebilir. Her vaka aynı olmadığı için pika tek bir davranış biçiminden çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir durum olarak değerlendirilir.
Peki insan neden bunları yemek ister? Bunun tek bir açıklaması bulunmuyor. En dikkat çekici ilişkilerden biri demir eksikliği ve demir eksikliği anemisi ile görülüyor. Özellikle sürekli buz çiğneme isteği demir eksikliğiyle ilişkilendirilebiliyor. Çinko gibi başka besin öğelerinin eksiklikleri de araştırılıyor. Ancak burada önemli bir ayrıntı var. Pika görülen herkeste mineral eksikliği bulunmadığı gibi, eksikliğin doğrudan pika davranışını nasıl oluşturduğu da bütünüyle açıklanmış değil. Bu nedenle toprak isteyen bedenin demire ihtiyacı vardır gibi basit bir açıklama bilimsel olarak yeterli değil.
Psikolojik ve gelişimsel etkenler de rol oynayabilir. Pika bazı nörogelişimsel durumlarla birlikte daha sık görülebilir. Stres, çevresel koşullar, öğrenilmiş davranışlar ve kültürel alışkanlıklar da değerlendirilir. Hamilelik sırasında ortaya çıkan sıra dışı yeme isteklerinin bir bölümü pika biçiminde görülebilir. Bu yüzden tedavide yalnızca kişiye bunu yeme demek yerine davranışın altında yatan neden araştırılır.
Pikanın asıl tehlikesi ise yenilen maddenin ne olduğuna bağlıdır. Toprak ve boya parçaları kurşun veya başka toksik maddeler içerebilir. Bazı maddeler parazit ve enfeksiyonlara yol açabilir. Taş, metal veya benzeri sert cisimler dişleri kırabilir, sindirim sistemini yaralayabilir veya bağırsaklarda tıkanmaya neden olabilir. Bu nedenle özellikle çocuklarda tekrarlayan besin dışı madde tüketimi basit bir alışkanlık olarak görülmemelidir.
Değerlendirme sırasında doktorlar kişinin ne yediğini ve bunu ne kadar süredir yaptığını araştırırken kan sayımı, demir düzeyleri ve gerekli görülen diğer testlere başvurabilir. Kurşun gibi toksik maddelere maruz kalma ihtimali varsa buna yönelik incelemeler de yapılabilir. Tedavi ise nedene göre değişir. Saptanan beslenme eksikliklerinin giderilmesi, çevredeki tehlikeli maddelere erişimin engellenmesi ve gerektiğinde davranışsal veya psikiyatrik destek tedavinin parçaları olabilir.
Pika bu nedenle yalnızca garip şeyler yeme isteği değildir. Bazen vücuttaki bir eksikliğin, bazen davranışsal veya gelişimsel bir durumun, bazen de birden fazla etkenin birlikte ortaya çıkardığı bir işaret olabilir. Belki de en ilginç tarafı şu: İnsan beyni açlık ile neyin yenilebilir olduğu arasındaki sınırı her zaman bizim düşündüğümüz kadar değişmez biçimde çizmez.
