Müzik tarihinde bazı benzerlikler vardır, birkaç saniye dinlemek bile insanın aklına aynı soruyu getirir. Ben bunu daha önce duymadım mı? Erkin Koray'ın Bir Eylül Akşamı ile The Rolling Stones'un dünyaca ünlü Paint It Black şarkısı da yıllardır böyle bir tartışmanın merkezinde. İki parçanın özellikle melodik havasındaki benzerlik, zaman içinde çok daha büyük bir iddiaya dönüştü. Rolling Stones bu melodiyi Erkin Koray'dan mı aldı?
Hikayeyi ilginç yapan ilk ayrıntı tarihler. Erkin Koray'ın Bir Eylül Akşamı'nı 1960'ların başında bestelediği belirtiliyor. Çeşitli biyografik kaynaklarda 1962 tarihi veriliyor. Paint It Black ise Rolling Stones tarafından 1966 yılında kaydedildi ve aynı yıl yayımlandı. Yani Erkin Koray'a atfedilen tarih doğruysa Bir Eylül Akşamı daha eski. Ancak bir eserin daha önce bestelenmiş olması, diğer müzisyenlerin onu duyduğu veya ondan esinlendiği anlamına tek başına gelmiyor. Tartışmanın en önemli eksik halkası da burada ortaya çıkıyor. Rolling Stones üyelerinin o yıllarda Erkin Koray'ın şarkısını duyduğunu gösteren doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor.
Peki yıllardır anlatılan Mick Jagger itirafı nereden geliyor? Bu hikayenin temelinde Jagger'ın 1995 yılında verdiği bir röportajda Paint It Black hakkında kullandığı sözler bulunuyor. Jagger parçayı anlatırken onu kabaca Türk şarkısı gibi bir şey olarak tanımlıyor. Bu ifade yıllar içinde Türkiye'de farklı biçimlerde aktarılıyor ve sonunda Erkin Koray'dan aldık şeklinde bir itirafa dönüşüyor. Hatta internette Jagger'a atfedilen gençtik, o zaman herkes yapıyordu benzeri sözlere de rastlanıyor. Ancak bu sözlerin Erkin Koray ve Bir Eylül Akşamı hakkında söylenmiş doğrulanabilir bir itiraf olduğuna dair güvenilir bir kayıt bulunmuyor.
Üstelik Paint It Black'ın doğuşuna ilişkin bilinen hikaye başka ayrıntılar içeriyor. Şarkının karakteristik melodisinin oluşmasında Brian Jones'un sitar kullanımı önemli bir yere sahip. Parçada Hint müziğinden Orta Doğu ve Doğu Avrupa müziklerine kadar uzanan etkiler olduğu uzun zamandır müzik yazarları tarafından dile getiriliyor. Bu nedenle Jagger'ın parçayı Türk müziğiyle ilişkilendirmesi tek başına Erkin Koray'ı işaret etmiyor. İki eser arasında kulağa çarpıcı gelen benzerlikler olsa da melodinin tamamı, ritmik yapı ve şarkıların gelişimi aynı değil.
Yine de ortada kolayca geçiştirilemeyecek ilginç bir tesadüf var. Türkiye'de Anadolu rock'ın en önemli isimlerinden biri olacak Erkin Koray'ın yıllar önce ortaya koyduğu bir melodi ile birkaç yıl sonra dünyanın en büyük rock gruplarından birinin yayımladığı şarkı arasında dikkat çekici bir yakınlık bulunuyor. Fakat müzik tarihinde benzerlik ile doğrudan esinlenme arasındaki çizgiyi kanıtlamak oldukça zor. Bunun için yalnızca notaların birbirine benzemesi değil, eserler arasında gerçek bir temasın da gösterilmesi gerekiyor.
Bu yüzden bugün eldeki bilgilerle Rolling Stones, Erkin Koray'ın şarkısını çaldı demek doğru değil. Mick Jagger'ın bunu açıkça itiraf ettiğini söylemek de mevcut kaynakların desteklediğinden daha ileri bir iddia olur. Fakat Bir Eylül Akşamı'nın Paint It Black'ten önce ortaya çıkmış olması ve iki eser arasındaki dikkat çekici benzerlik, hikayeyi müzik tarihinin çözülememiş küçük bilmecelerinden biri haline getiriyor. Belki de asıl soru melodilerin birbirine benzeyip benzemediği değil. Asıl soru, 1960'ların başında İstanbul'da çalınan bu melodinin bir şekilde Londra'ya ulaşıp ulaşmadığı. İşte bunun cevabını bugün hala bilmiyoruz.
