Tarih, birbirinden çok uzak görünen olayları yan yana getirdiğinde şaşırtıcı gerçekler ortaya çıkar. İngiltere'nin köklü eğitim kurumlarından Oxford Üniversitesinde dersler verilmeye başlandığında, Amerika kıtasının en güçlü uygarlıklarından biri olacak Aztek İmparatorluğu henüz kurulmamıştı. Bugün modern üniversite eğitiminin simgelerinden biri olarak görülen Oxford'un geçmişi, Aztek İmparatorluğu'nun ortaya çıkışından üç yüzyıldan daha eskiye uzanıyor.
Oxford Üniversitesinin kesin kuruluş tarihi bilinmiyor. Ancak üniversitenin resmi tarihçesine göre İngiltere'nin Oxford kentinde 1096 yılında öğretim faaliyetlerinin bulunduğuna ilişkin kayıtlar mevcut. Bu tarihte bugünkü anlamıyla örgütlenmiş bir üniversite bulunmasa da kentte eğitim veriliyordu. Özellikle 1167 yılında İngiltere Kralı II. Henry'nin İngiliz öğrencilerin Paris Üniversitesine gitmesini yasaklamasının ardından Oxford'daki akademik faaliyetler hızla gelişti. Zamanla öğretim üyeleri, öğrenciler ve kolejlerden oluşan büyük bir eğitim merkezi ortaya çıktı.
Aztek İmparatorluğu'nun kuruluşu ise çok daha sonraki bir döneme, 1428 yılına dayanıyor. Günümüzde Meksika'nın bulunduğu topraklarda yükselen bu siyasi güç, Tenochtitlan, Texcoco ve Tlacopan şehir devletleri arasında kurulan Üçlü İttifak sonucunda şekillendi. İttifakın en güçlü üyesi haline gelen Mexicalar, askeri başarıları ve siyasi örgütlenmeleri sayesinde Orta Meksika'nın geniş bölgelerinde hakimiyet kurdu. Böylece tarihçilerin Aztek İmparatorluğu olarak adlandırdığı siyasi yapı ortaya çıktı.
İki tarih arasındaki fark tam 332 yıldı. Oxford'da eğitim faaliyetleri başladığında Aztek İmparatorluğu'nun kuruluşuna daha üç asırdan fazla zaman vardı. Ancak bu durum, Amerika kıtasında o dönemde gelişmiş uygarlıkların bulunmadığı anlamına gelmiyordu. Maya uygarlığının kökleri çok daha eskiye dayanıyordu. Teotihuacan gibi büyük kent merkezleri de Azteklerden yüzyıllar önce ortaya çıkmıştı. Dolayısıyla karşılaştırma, Amerika kıtasındaki uygarlıkların başlangıcını değil, belirli bir imparatorluğun siyasi kuruluş tarihini gösteriyor.
Azteklerin başkenti Tenochtitlan, 1325 yılı civarında Texcoco Gölü üzerindeki bir adada kuruldu. Kent, zamanla kanalların, geçitlerin, tapınakların ve büyük pazarların bulunduğu etkileyici bir yerleşim merkezine dönüştü. 15. yüzyılda imparatorluğun genişlemesiyle birlikte Tenochtitlan, bölgenin en önemli siyasi ve ekonomik merkezlerinden biri haline geldi. 1519 yılında Hernan Cortes ve beraberindeki İspanyollar bölgeye ulaştığında karşılarında gelişmiş bir kent ve karmaşık bir siyasi düzen buldular. İmparatorluk, 1521 yılında Tenochtitlan'ın düşmesiyle sona erdi.
Oxford ise aynı yüzyıllarda Avrupa'nın önemli akademik merkezlerinden biri olarak gelişimini sürdürüyordu. Orta Çağ boyunca burada teoloji, hukuk, mantık, felsefe ve çeşitli bilim alanlarında eğitim verildi. Üniversitenin kolej sistemi zaman içerisinde genişledi. 1249 yılında kurulan University College, 1263 yılında kurulan Balliol College ve 1264 yılında kurulan Merton College, Oxford'un en eski kolejleri arasında yer aldı. Bu kurumlar, üniversitenin yüzyıllar boyunca devam eden akademik geleneğinin önemli parçalarını oluşturdu.
Oxford ile Aztek İmparatorluğu arasındaki tarihsel karşılaştırma, farklı coğrafyalardaki gelişmelerin aynı zaman çizelgesinde nasıl yer aldığını gösteriyor. Bir yanda Avrupa'da Orta Çağ eğitim kurumları şekillenirken diğer yanda Amerika kıtasında farklı toplumlar, kentler ve siyasi yapılar gelişiyordu. Bu dünyalar birbirinden büyük ölçüde bağımsız tarihsel süreçler yaşıyordu.
Bugün Oxford Üniversitesi eğitim ve araştırma faaliyetlerini sürdürüyor. Aztek İmparatorluğu ise siyasi varlığını yüzyıllar önce kaybetmiş olmasına rağmen mimarisi, dili, sanatı ve kültürel mirasıyla tarih araştırmalarında önemli bir yer tutuyor. Aralarında 332 yıl bulunan bu iki başlangıç tarihi, geçmişi yalnızca yüzyıllara ayırarak düşünmenin ne kadar yanıltıcı olabileceğini gösteriyor. Tarihin şaşırtıcı yanı bazen olayların kendisinden çok, birbirlerine göre ne zaman gerçekleşmiş olduklarında saklıdır.
