Bugün birine burcunu sorduğumuzda Koç, Boğa ya da İkizler cevabını duyarız. Osmanlı dünyasında ise aynı gökyüzü başka kelimelerle okunuyordu. Koç Hamel, Boğa Sevr, İkizler Cevza, Yengeç Seretan, Aslan Esed, Başak Sünbüle, Terazi Mizan, Akrep Akreb, Yay Kavs, Oğlak Cedy, Kova Delv, Balık ise Hut adıyla anılıyordu. Bunlar Osmanlıların icat ettiği yeni burçlar değildi. Sistem, Mezopotamya'dan Helenistik dünyaya, oradan İslam astronomi ve astroloji geleneğine ulaşan uzun bir bilgi zincirinin devamıydı. İslam dünyasında burçlar kuşağı 360 derecelik bir dairenin 30'ar derecelik on iki bölümüne ayrılmasıyla ele alınıyordu.
Fakat Osmanlı insanı için bir burç yalnızca bugünkü anlamıyla kişilik etiketi değildi. Burçlar gökyüzündeki daha büyük bir düzenin parçaları olarak düşünülüyordu. Hamel, Esed ve Kavs ateş, Sevr, Sünbüle ve Cedy toprak, Cevza, Mizan ve Delv hava, Seretan, Akreb ve Hut ise su grubunda yer alıyordu. Bunun yanında sıcaklık, soğukluk, kuruluk ve yaşlık gibi nitelikler de kullanılıyordu. Gezegenlerle burçlar arasında ayrıca yöneticilik ve konum ilişkileri kuruluyor, astrolojik hesaplarda bir gezegenin hangi burçta bulunduğu önem taşıyordu. Dolayısıyla Çin geleneğindeki metal ve ağaç gibi ayrı elementler Osmanlı sisteminin standart burç unsurları değildi. Dört temel unsur ateş, hava, su ve topraktı.
Gökyüzü ile insan bedeni arasında da bugün bize oldukça yabancı gelebilecek bir bağ kuruluyordu. Dört unsur, sıcak, soğuk, kuru ve yaş nitelikleriyle birlikte dört hılt anlayışıyla ilişkilendiriliyordu. Kan, balgam, sarı safra ve kara safra insan mizacını ve sağlığını açıklamak için kullanılan geleneksel tıp modelinin parçalarıydı. Burçlarla bedenin farklı bölümleri arasında da karşılıklar kurulabiliyordu. Böylece astronomi, astroloji ve dönemin tıp anlayışı günümüzde birbirinden ayırdığımız alanlar kadar kesin sınırlarla ayrılmıyordu. Bu düşüncenin arkasında insanı büyük evrenin küçük bir örneği olarak gören eski mikrokozmos anlayışı bulunuyordu.
Burçların görüntüleri de bugünkü sade ikonlardan çok daha hikayeliydi. İslam sanatında ve Osmanlı yazmalarında burçlar insan ve hayvan figürleriyle resmedilebildi. Delv yani Kova, adının taşıdığı kova anlamı nedeniyle su ve kuyu imgeleriyle ilişkilendirildi. Kavs yalnızca bir ok işareti değil, yay ve okla bağlantılı bir figür dünyasına sahipti. Cevza için iki figürü ifade eden dü-peyker, Sevr için gav, Esed için şir, Akrep için kejdüm gibi alternatif adlandırmalar da kullanıldı. Burç sembolleri yalnızca yazmalarda kalmadı. Taş süslemelerde, seramiklerde, çinilerde, tılsım ve fal kitaplarında, tıp metinlerinde ve edebiyatta farklı biçimlerde karşımıza çıktı.
Üstelik burçlar Osmanlı şiirinin de gizli sözlüğüne dönüştü. Bir şair için Esed yalnızca Aslan burcu değildi. Gücü ve hükümdarlığı çağrıştırabilecek bir semboldü. Delv suyu ve kuyuyu, Mizan teraziyi ve dengeyi, Kavs yayı, Sünbüle ise başağı çağrıştırıyordu. Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın 18. yüzyılda kaleme aldığı Marifetname de bu eski kozmolojik geleneğin Osmanlı Türkçesindeki önemli örneklerinden biridir. Eserde burçların mevsimlerle ilişkisi dahi şiirle anlatılır. Hamel, Sevr ve Cevza bahara, Seretan, Esed ve Sünbüle yaza, Mizan, Akreb ve Kavs güze, Cedy, Delv ve Hut ise kışa bağlanır.
Bu dünyada gökyüzüne bakmak yalnızca yıldız seyretmek anlamına gelmiyordu. Astrolojik hesaplarla ilgilenen müneccimler, gök cisimlerinin konumlarından hareketle çeşitli yorumlar yapıyorlardı. Ancak burada önemli bir ayrıntı var. Astroloji İslam dünyasında hiçbir zaman tartışmasız kabul edilmiş bir alan değildi. Yıldızların insan kaderi üzerinde bağımsız bir güç taşıdığı ya da geleceğin yıldızlardan kesin biçimde öğrenilebileceği düşüncesi birçok İslam alimi tarafından dini açıdan eleştirildi. Buna rağmen burçların matematiksel, takvimsel, edebi ve sembolik dünyası yaşamaya devam etti. Belki de Osmanlı burçlarını ilginç yapan tam olarak bu gerilimdir: Gökyüzü bir yandan hesaplanan astronomik bir düzen, diğer yandan insanın kendisini, bedenini, zamanı ve kaderi anlamlandırmaya çalıştığı devasa bir semboller haritasıydı.
