Soğuk Savaş yıllarında istihbarat servisleri yalnızca ajanlar, gizli kameralar ve şifreli mesajlarla çalışmıyordu. Teknolojik üstünlük yarışının giderek büyüdüğü 1960’larda CIA, bugün bir casusluk filminden çıkmış gibi görünen sıra dışı bir fikri araştırmaya başladı. Bir kediyi hareketli bir dinleme cihazına dönüştürmek. CIA’nın daha sonra yayımladığı tarihçeye göre proje 1964 yılında başladı. Amaç özellikle açık alanlarda gerçekleştirilen ve klasik dinleme yöntemleriyle takip edilmesi zor olan görüşmeleri gizlice dinleyebilmekti. Örneğin yabancı istihbarat görevlilerinin Sovyet bağlantılarıyla bir parkta ya da sokakta yaptığı görüşmeye bir insan ajanı fazla yaklaştığında dikkat çekebilirdi. Fakat aynı noktaya yaklaşan sıradan bir sokak kedisinin şüphe uyandırma ihtimali çok daha düşüktü.
CIA’nın bilim ve teknoloji birimleri tam da bu düşünceden hareket etti. Seçilen kedinin kulağına küçük bir mikrofon yerleştirildi, deri altına minyatür bir radyo vericisi konuldu ve anten görevi görecek ince bir bağlantı tüylerinin arasına gizlendi. Böylece kedi hedefteki insanların yakınına gittiğinde çevredeki konuşmaların uzaktan dinlenebilmesi hedefleniyordu. Kağıt üzerinde fikir olağanüstü görünüyordu. İnsan ajanların giremeyeceği veya dikkat çekeceği bölgelere bir hayvan fark edilmeden yaklaşabilirdi. Üstelik elektronik sistemin çalıştırılabilmesi, dönemin teknolojisi düşünüldüğünde başlı başına önemli bir mühendislik denemesiydi. Fakat CIA mühendislerinin çözmekte zorlandığı çok daha temel bir problem vardı.
Kedinin kendisi. Bir elektronik cihazı programlayabilirsiniz, ancak bir kediyi aynı kesinlikle programlayamazsınız. Yapılan denemelerde kedinin istenilen hedefe güvenilir biçimde yönlendirilmesinin son derece zor olduğu görüldü. Kedi, görevlilerin belirlediği noktaya ilerlemek yerine çevresindeki başka uyaranlarla ilgilenebiliyor ve kendi istediği yöne gidebiliyordu. CIA’nın günümüzde yayımladığı resmi anlatıma göre sınırlı saha testleri sırasında teknoloji çalışmasına rağmen kedinin hareketleri operasyon için gerekli güvenilirlikte kontrol edilemedi. Bu durum projenin temel çelişkisini ortaya çıkardı. CIA bir kedinin içine çalışabilecek kadar küçük bir dinleme sistemi yerleştirmeyi başarmıştı, fakat milyonlarca yıllık hayvan içgüdüsünü bir operasyon planına bağlamak çok daha zordu.
1967 yılına gelindiğinde CIA içinde hazırlanan ve daha sonra kamuoyuna açılan Views on Trained Cats başlıklı değerlendirme, deneyin sonucunu ortaya koydu. Belgede kedilerin belirli kısa mesafelere doğru hareket etmek üzere eğitilebilmesinin önemli bir bilimsel başarı olduğu kabul ediliyordu. Ancak gerçek bir yabancı ülkede karşılaşılabilecek çevresel koşullar ve güvenlik problemleri nedeniyle yöntemin istihbarat operasyonlarında pratik olmadığı sonucuna varıldı. Böylece Acoustic Kitty projesi 1967 yılında sona erdirildi. Fakat hikayenin yıllar sonra efsaneye dönüşmesine neden olan çok daha çarpıcı bir iddia ortaya çıktı.
Eski CIA görevlisi Victor Marchetti’ye dayandırılan anlatıya göre casus kedi Washington’da Sovyetlerle bağlantılı kişilerin konuşmasını dinlemek amacıyla gerçekleştirilen bir saha testine çıkarılmış, hedefe ulaşamadan yola çıkmış ve bir taksinin altında kalmıştı. Bu hikaye yıllarca kitaplarda gazetelerde ve internet sitelerinde tekrarlandı. Ancak burada gerçek ile efsaneyi birbirinden ayırmak gerekiyor. Kamuoyuna açılmış 1967 tarihli değerlendirme belgesi kedinin bir taksi tarafından öldürüldüğünü söylemiyor. Üstelik CIA’nın günümüzde yayımladığı resmi Acoustic Kitty anlatısı bu hikayeyi açıkça reddediyor ve anlatının eski bir CIA yetkilisinin yıllar önce yaptığı şakadan kaynaklandığını belirtiyor. CIA’ya göre kullanılan cihazlar daha sonra kediden çıkarıldı ve hayvan zarar görmeden yaşamına devam etti.
Benzer biçimde projeye yaklaşık 20 milyon dolar harcandığı yönündeki meşhur rakam da sıklıkla tekrarlanmasına rağmen kamuya açık resmi bütçe belgeleriyle kesin olarak doğrulanmış bir rakam değil. Bu nedenle Acoustic Kitty’nin gerçek hikayesini anlatırken belgelenmiş bilgilerle sonradan oluşan efsaneleri birbirinden ayırmak gerekiyor. Kesin olarak bildiğimiz şey ise zaten yeterince sıra dışı CIA gerçekten bir kediyi gizli bir dinleme platformuna dönüştürmeye çalıştı. Kulağındaki mikrofon, vücuduna gizlenen verici ve tüylerinin arasındaki antenle bu hayvan, Soğuk Savaş’ın teknoloji ile casusluğun sınırlarının ne kadar zorlandığını gösteren en tuhaf deneylerinden birinin merkezine yerleştirildi. Ve projenin sonunda ortaya çıkan sonuç neredeyse ironikti.
CIA elektronik sistemi küçültmeyi başarmıştı. Mikrofon çalışıyordu. Verici çalışıyordu. Dinleme fikri teknik açıdan mümkündü. Çalışmayan şey kedinin CIA için çalışmaya ikna edilmesiydi. Operation Acoustic Kitty bu nedenle yalnızca başarısız olmuş sıra dışı bir casusluk projesi değildir Aynı zamanda Soğuk Savaş döneminde istihbarat örgütlerinin teknolojik üstünlük uğruna ne kadar alışılmadık fikirlerin peşinden gidebildiğinin gerçek ve belgelenmiş örneklerinden biridir. Belki de dosyanın en çarpıcı tarafı budur. CIA bir kediyi dinleme cihazına dönüştürebildi, ama onu bir ajana dönüştüremedi.
