Nihilizm, en yalın ama en sarsıcı tanımıyla, hayatın kendiliğinden verilmiş bir anlamı, amacı ya da mutlak değeri olmadığı fikrini savunan düşünsel bir yaklaşımdır. Ancak bu tanım, nihilizmi yalnızca hiçbir şeyin önemi yok, diyen basit bir karamsarlık gibi göstermeye yetmez, çünkü nihilizm çoğu zaman bir yıkım noktası değil, anlamın çöktüğü yerde insanın ne yapacağına dair zor bir eşiktir.
Nihilizme göre, evrenin insan için önceden belirlenmiş bir anlamı yoktur. Ahlak, değerler ve doğrular mutlak değil, insan yapımıdır. Tanrı, kader, kutsal amaç gibi üst anlatılar çöktüğünde, insan çıplak gerçeklikle baş başa kalır. Bu düşünce özellikle modern Çağda, dinin, geleneklerin ve otoritelerin sorgulanmasıyla güç kazanmıştır.
Nihilizm denince en çok anılan isim Friedrich Nietzsche’dir. Nietzsche, nihilizmi savunan biri olmaktan çok, onu teşhis eden bir filozoftur ve “Tanrı öldü” sözüyle kastettiği şey, Tanrı’nın fiziksel varlığı değil, Tanrı fikrinin toplumsal bağlayıcılığını yitirmesidir, yani eski anlam kaynaklarının artık insanı taşımadığı bir Çağda yaşıyor oluşumuzdur. Nietzsche’ye göre asıl tehlike, pasif nihilizmdir. Hiçbir şeye inanmayan, hiçbir şey yaratmayan, sadece çökmüş değerlerin enkazında yaşayan insan tipi, buna karşılık o, insanın kendi değerlerini yaratmasını savunan aktif nihilizmi, yıkımın içinden doğabilecek bir güç olarak görür.
Ahlaki nihilizme göre; iyi–kötü gibi değerlerin nesnel bir temeli yoktur. Varoluşsal nihilizme göre; hayatın kozmik ölçekte bir anlamı yoktur. Epistemolojik nihilizme göre; kesin bilginin mümkün olmadığı fikri savunulur. Siyasal nihilizme göre ise; otorite, devlet ve düzen fikrinin reddi savunulur.
“Her şey anlamsızsa, yaşamak neden?” Bu soru nihilizmin kalbidir ve farklı düşünürler farklı cevaplar verir. Albert Camus, bu noktada nihilizmle varoluşçuluğu ayırır ve hayat anlamsız olabilir ama bu, yaşamaya değmez olduğu anlamına gelmez, diyerek başkaldırıyı, yani anlamsızlığa rağmen yaşamayı savunur. Buna karşılık Fyodor Dostoyevski, özellikle Karamazov Kardeşler gibi eserlerinde nihilizmi, ahlaki çöküşe ve vicdan krizine sürükleyen tehlikeli bir uçurum olarak resmeder.
Nihilizm, hiçbir şeyin anlamı yok, demekle bitmez. Asıl mesele, anlam yoksa insan ne yapacak sorusudur ve bu soru, kimileri için teslimiyet, kimileri için ise özgürlük ve yeniden yaratım çağrısıdır.
