Sabah gömleğinizi iliklerken muhtemelen düğmelerin neden o tarafta olduğunu düşünmezsiniz. Ancak kadın ve erkek kıyafetlerini yan yana koyduğunuzda küçük ama ilginç bir fark ortaya çıkar. Geleneksel olarak erkek gömleklerinde düğmeler kullanıcının sağ tarafında, kadın gömleklerinde ise sol tarafında bulunur. Bugün bunun pratik açıdan neredeyse hiçbir önemi yok. Buna rağmen yüzlerce yıldır devam eden bu moda alışkanlığının kökeni konusunda birbirinden ilginç tarihsel açıklamalar bulunuyor. Kesin olarak kanıtlanmış tek bir neden olmamakla birlikte, en güçlü açıklamalar geçmişteki giyim alışkanlıklarına ve toplumsal sınıflara dayanıyor.
En yaygın açıklamalardan biri Avrupa'daki varlıklı kadınların giyinme biçimiyle ilgili. Özellikle karmaşık ve katmanlı kıyafetlerin kullanıldığı dönemlerde üst sınıftan kadınların giyinmesine hizmetçiler yardımcı olabiliyordu. Düğmelerin, karşısında duran ve çoğunlukla sağ elini kullanan bir kişinin daha rahat ilikleyebileceği şekilde yerleştirilmiş olabileceği düşünülüyor. Erkeklerin ise genellikle kendi başlarına giyindikleri ve bu nedenle düğmelerinin sağ elleriyle daha kolay kullanabilecekleri tarafta kaldığı ileri sürülüyor. Ancak bu açıklamanın tarihçiler tarafından tartışılan bir teori olduğunu unutmamak gerekiyor. Düğmelerin taraflarının bugünkü biçimini tam olarak ne zaman ve neden kazandığını gösteren tek bir tarihsel belge bulunmuyor.
Erkek kıyafetleri için öne sürülen başka bir açıklama ise silah taşımayla bağlantılı. Tarih boyunca erkeklerin büyük bölümünün sağ elini kullandığı ve silahların çoğunlukla sağ elle çekildiği düşünülüyor. Giysinin sağ tarafındaki düğme düzeninin ceketi veya paltoyu açarken sağ eli kullanmayı kolaylaştırmış olabileceği ileri sürülüyor. Askeri üniformaların ve erkek giyiminin birbirini uzun süre etkilemiş olması da bu teoriyi desteklemek için kullanılan noktalardan biri. Buna karşılık kadın kıyafetleri hakkında at binmekten bebek emzirmeye kadar uzanan başka açıklamalar da ortaya atılmış durumda. Fakat bunların hiçbirini tek başına kesin tarihsel gerçek olarak kabul etmek mümkün değil.
Aslında düğmenin kendisi de bir zamanlar bugünkü kadar sıradan değildi. Düğmeler Avrupa'da yaygınlaşırken değerli metal, fildişi ve işlenmiş malzemelerden yapılan örnekler zenginlik göstergesi haline gelebiliyordu. Çok sayıda düğmeye sahip gösterişli bir kıyafet, sahibinin ekonomik durumunu da gösterebiliyordu. Sanayi Devrimi ve seri üretimin gelişmesiyle düğmeler ucuzladı, hazır giyim yaygınlaştı ve daha önce belirli toplumsal sınıflarla ilişkilendirilen pek çok giyim alışkanlığı geniş kitlelere taşındı. Kadın ve erkek kıyafetlerindeki ters düğme düzeni de işlevsel gerekliliğini büyük ölçüde kaybetmesine rağmen üretim geleneğinin içinde yaşamaya devam etti.
Bugün bir kadının kendi gömleğini iliklemesiyle bir erkeğin kendi gömleğini iliklemesi arasında düğmelerin tarafını zorunlu kılacak önemli bir fark bulunmuyor. Üstelik uniseks giyim, fermuarlar, çıtçıtlar ve daha sade tasarımlar geleneksel ayrımı giderek belirsizleştiriyor. Buna rağmen klasik gömleklerden ceketlere kadar pek çok üründe eski düzen hala korunuyor. Moda endüstrisinde bazı ayrıntılar ihtiyaç ortadan kalktıktan sonra bile tasarım geleneğine dönüşebiliyor. Bir zamanlar belirli bir işlevi olduğu düşünülen özellik, yüzyıllar sonra kıyafetin kadın veya erkek modeli olduğunu gösteren küçük bir tasarım kodu olarak varlığını sürdürebiliyor.
Dolabımızdaki sıradan bir gömleğin düğmeleri böylece geçmişin toplumsal yaşamından izler taşıyor olabilir. Hizmetçiler, aristokratlar, askerler, değişen üretim yöntemleri ve yüzyıllar boyunca tekrarlanan moda alışkanlıkları bugün fark etmeden kullandığımız küçücük bir ayrıntıda buluşuyor. Kesin kökeni hala tartışılsa da düğmelerin farklı taraflarda olması modanın yalnızca güzel görünmekten ibaret olmadığını gösteren hoş bir örnek. Bazen kıyafetlerimizin üzerinde taşıdığımız en küçük ayrıntılar bile geçmişten kalan bir alışkanlığın izidir.
#Moda #ModaTarihi #Düğme #GiyimKültürü #Tasarım #İlginçBilgiler #Ekubo
